هنجارشكني در شعر صايب تبريزي

Deviation from Norms in Saebtabrizi’s Poetry

نگرش صايب تبريزي به شخصيتي معروف نظير خضر ـ عليه‌السلام ـ دوگانه است. صايب در برخورد با داستان خضر(ع) و در ساختن تلميح، گاه موافق سنت ادبي عمل‌مي‌كند و گاه به‌خلاف عرف و عادت شاعران گذشته، با خضر(ع) و عناصر داستاني او مخالف‌خواني مي‌كند. اگر شاعراني چون خاقاني، سعدي و حافظ با انتقادي مليح به ماجراي خضر ـ عليه‌السلام ـ نگريسته‌اند، صايب در وسعت‌بخشيدن به اين نگرش، تلاشي جدّي كرده است. او گاه با شماتت خطاب به خضر(ع)، خود را بي‌نياز از عمر جاودان و آب حيات، صاحبِ ويژگي‌هايي مي‌داند كه حتي خضر به آنها دست نيافته است. بديهي است كه صايب براي اثبات نظريات و افكار خويش و نيز براي ترجيح روش سلوك خود حاضر است از خضر(ع) سبق ببرد و او را با وجود همه اعتباري كه در عالم ادب و عرفان دارد، بيرون از دايره علايق و پسندهاي خود بپندارد، اين نحوه نگرش، نوعي هنجارشكني و گريز از سنت ادبي به‌شمار مي‌رود. در اين مقاله، موضوعاتي دسته‌بندي شده كه در آنها صايب تبريزي نگرش انتقادآميز خود را متوجه ماجراي حضرت خضر(ع) كرده است.

Deviation from Norms in Saéb Tabrizi’s Poetry M. Hakim Azar Scientific Board of Islamic Azad University-Shahre Kord Branch Saeb Tabrizi has dual look at the character of Khid?r. Sometimes he is in line with literary tradition and confirms the character of this prophet. And yet at other times while considering himself free from “water of immortality” and “eternal life”, rejects what Khid?r stands for. This view has had profound impact on Islamic mysticism. The present article is to take this dual look in Saéb Tabrizi’s poems into consideration. Keywords: Saéb Tabrizi, Indian Style, antagonism, Khid?r, allusion.