بررسي مفاهيم «شرط ايمان در شهادت» در فقه اماميه و حقوق ايران

Study of Concepts of “Condition of Belief in Testimony” in Imami Jurisprudence and in Iranian Law

در فقه اماميه از جمله شروطي كه براي شاهد ذكر شده، ايمان است. قانون مدني ايران براي تامين نيازهاي زمان و احياناً رفع عسر و حرج درباره ادله اثبات دعوا، مسلمان‌بودن و نيز ايمان را شرط لازم براي شاهد‌بودن ندانسته بود. قانونگذار پس از انقلاب نيز در مادّه 155 قانون آيين دادرسي كيفري كه مقررات آيين دادرسي مدني نيز به همين مادّه ارجاع شده، شرط اسلام را در زمره شروط گواه نياورده است؛ ولي با آوردن شرط ايمان، احتمالاً به سوي احياي سنّت فقهاي اماميه در نپذيرفتن شهادت غيرمومن گام برداشته است. آوردن شرط ايمان ـ البته با تفسيري كه برخي فقهاي اماميه مبني بر انحصار وصف ايمان به شيعه اثناعشري ارايه داده‌اند ـ تا اندازه‌اي باعث خلل در وحدت ديني و در نهايت، تزلزل وحدت اجتماعي مي‌شود. با وجود اين، به نظر مي‌رسد بتوان تفسير مضيقي را كه مشهور فقها ارايه داده‌اند، با توجه به ديگر ملاك‌ها و تفاسير به مفهوم مسلمان‌بودن وسعت داد؛ زيرا دلايل عقلي و روايي به همراه تفاسير ديگر در اين باره قابل توجه است.

One of the conditions mentioned in the Imami jurisprudence for the witness is “belief”. To fulfill needs of the time as well as (probably) to remove hardships relevant to the arguments posed to prove a case, the Civil Code of Iran has not considered “to be a Muslim” and “belief” as necessary conditions for the witness. After the victory of the Revolution, in the Article 115 of the Civil Procedure to which the rules of the Law of Civil Procedure have been referred, the legislator has not included the condition of “to be a Muslim” among conditions of witnesses. Mentioning the condition of “belief”, however, the legislator has tried to revive the tradition of the Imami jurists who did not accept the testimony of the disbeliever. To mention the condition of belief- of course as belief is interpreted by Imami jurists; according to them, only twelver Shi‘is are believers- will somehow weaken religious unity and, finally, it will disturb social unity. Nevertheless, it seems that the narrow interpretation posed by the well-known jurists may, on the basis of other standards and interpretations- be extended to cover the concept of “to be a Muslim”; for, there are considerable rational and transmitted arguments in this regard.