آموزه اسلامي‌‌پيدايش نفس و نظريه فلسفي «جسمانيت حدوثِ نفس» صدرايي: سازگاري يا تعارض؟

Islamic Teaching of Self-Emergence and Sadraee’s Philosophical Theory of the “Corporality of Self-Occurrence”: Compatibility or Conflict

ملا صدرا نفس انساني را اصلي حياتي و سرچشمه واقعيتي قدرتمند، فرا زماني و فرا مكاني مي‌‌داندكه به مثابه نشانه‌اي از جنبه الهي در انسان به وديعه نهاده شده است؛ به نظر وي، اين حقيقتِ غير ماديِ فعليت يافته، از مرتبه ملكوتي خود به عالم ماده فرود مي‌‌آيد و در جسم انسان اقامت مي‌‌كند. بنابراين حدوثش مادي است، اگرچه در بقا به مقام تجرد مي‌‌رسد. اين همان مضموني است كه در نظريه «جسمانيت نفس در حدوث و روحانيتش در بقا » ملاصدرا بازتاب يافته است. آموزه اسلامي‌‌پيدايش نفس يا نظريه وجود سابقِ نفس بر بدن نيز كه در نصوص ديني اسلامي‌‌(قرآن و حديث) مطرح شده است به ظاهر با اين نظريه متعارض است! ملا صدرا بر اين باور است كه ميان اين دو انگاره تعارضي وجود ندارد، بلكه آن دو مويد همديگرند. تبيين و اثبات اين ادعا در پرتو نظرات تاييدي فيلسوفانِ هم مشرب او مانند ملا هادي سبزواري و علامه طباطبايي هدف اين جُستار است.

Mulla Sadra considered human soul as the main source of vital and powerful reality beyond time and place that is like a sign of divine aspect that has been entrusted to human beings. From his point of view, this abstract fact that has been actualized immaterially comes down to the material universe and resides in the human body. So it occurs materially although in its survival will reach celibacy. The Islamic teaching of the theory of self or the former self of the body included in the Islamic religious texts (Quran and Hadith) appears to be in conflict with this theory. Mulla Sadra believes that the theory of “the occurrence of the self corporality and its spirituality in survival” is not in conflict with the religious teaching of the emergence of the self, rather it confirms this theory. The present study is an attempt to explain and provide proof of this theory in the light of the confirming views of other congenial philosophers such as Mulla Hadi Sabzevari and Alameh Tabatabai.