بررسي امكان رويكرد چندپاردايمي و فراپارادايمي در مطالعات ميان‎رشته‎اي

Multi Paradigm and Meta Paradigm Approaches to Interdisciplinary Studies

چكيده انديشه‎هاي كوهن و ديدگاه پارادايمي، انگاره‎هاي پيشرفت و انباشتي بودن علم را به چالشي ويرانگر كشيد و پس از آن «پارادايم» بارها در علوم اجتماعي هم به كارگرفته شد و اقبالي گسترده يافت. نوشتار پيش رو در پي پاسخ به اين پرسش است كه آيا در مطالعات ميان‎رشته‎اي مي‎توان از رويكردهاي چند/فرا پارادايمي بهره گرفت يا گفتگو و پل زدن ميان پارادايم‎ها ناشدني‎ است. در اين پژوهش نخست مفهوم پارادايم و ديدگاه‌هاي گوناگون آن واكاوي مي‎شود كه مفهوم ناهمسنگي پارادايم‎ها در آن نقش پررنگي دارد و سپس امكان گفتگوي پارادايم‎ها در مطالعات ميان‎رشته‎اي بررسي مي‎شود. رويكرد پژوهش توصيفي- تطبيقي است و با ژرف‎كاوي پژوهش‎هاي پيشين درباره رويكردهاي پارادايمي دنبال مي‎شود. در پايان نشان داده مي‎شود كه يكي از دشواري‎هاي بحث درباره پارادايم‎ها و به ويژه رويكرد چند/فرا پارادايمي، كاربست باز و سست مفهوم پارادايم است و گنگي آن با پيش چشم داشتن زمينه كاربرد تا اندازه زيادي كاسته مي‎شود. همچنين نتيجه مي‎گيريم رويكرد چند/فرا پارادايمي مفهومي ناسازنماست كه ويژگي اساسي پارادايم‎ها را ناديده مي‎گيرد و در مطالعات ميان‎رشته‎اي نمي‎توان هم‎هنگام از چند پارادايم در بررسي پديده‎ها بهره گرفت. كليدواژه‎ها: چندپارادايمي، فراپارادايمي، كوهن، ميان‎رشته‎اي، كثرت‎باوري نظري