ارزيابي آلودگي و پهنه‌‌‌بندي كيفي رسوبات سطحي تالاب انزلي بر اساس نتايج شاخص‌هاي سنجش آلودگي فلزات سنگين

Metals pollution assessment of surface sediment of Anzali wetland and their quality zoning

فلزات سنگين از جمله آلاينده‌‌هايي محسوب مي‌‌شوند كه از طريق منابع متعدد انسان‌ساخت يا طبيعي به صورت مستقيم يا غيرمستقيم وارد پيكره‌‌هاي آبي مي‌‌‌شوند. تالاب انزلي يكي از اكوسيستم‌هاي بسيار حايز اهميت در ايران است كه به علت برنامه‌‌هاي توسعه صنعتي و كشاورزي از منابع آلاينده متعددي تاثير مي‌پذيرد. در تحقيق حاضر رسوبات 41 ايستگاه نمونه‌‌بردراي در تالاب انزلي مطالعه و غلظت فلزات مس، روي، كروم، آهن، منگنز، سرب، نيكل و كادميوم در رسوبات اين نمونه‌‌ها آناليز و بررسي شد. همچنين، شاخص‌هاي سنجش آلودگي فلزات (شاخص غني‌‌‌سازي، درجه آلودگي اصلاح‌شده و ريسك اكولوژيك) همراه آناليزهاي آماري چند‌متغيره (PCA و CA) براي سنجش وضعيت آلودگي فلزات سنگين در رسوبات تالاب انزلي استفاده شد كه نتايج بيانگر آلودگي بيشتر مناطق شرقي و رودخانه‌‌هاي پيربازار، پسيخان و شيجان (ايستگاه‌هاي 1، 3 و 4) در مقايسه با ساير مناطق بود. بر اساس نتايج به‌دست‌آمده از شاخص غني‌‌سازي، غني‌شدگي رسوبات به فلزات كادميوم، سرب و كروم مشهود بود. علاوه بر موارد بالا، نتايج شاخص‌هاي ريسك اكولوژيك و درجه آلودگي اصلاح‌شده بيانگر وضعيت آلودگي متوسط و ريسك اكولوژيكي بالايي در مناطق شرقي و جنوب شرقي تالاب انزلي بود. نتايج آناليزهاي آماري چندمتغيره تاثير زياد منابع انسان‌ساخت در مقادير فلزات مس، روي، كروم، سرب و نيكل را تاييد كرد. همچنين، فلزات آهن، منگنز و تا حدي نيكل نيز احتمالاً از منابع طبيعي در منطقه مورد مطالعه سرچشمه مي‌گيرند.

Anzali wetland is considered as one of the important freshwater in north of Iran. In the present study, 41 surface sediment samples were collected to determine total metals (Cu, Zn, Cr, Fe, Mn, Pb, Ni, and Cd) content. Moreover, three main prevalent indexes modified degree of contamination (mCd), ecological risk index (RI), and enrichment factor (EF) were applied to assess metals pollution state. Multivariate statistical analysis approach was conducted to interpret data. Results revealed that surface sediments of Anzali wetland enriched of Cd, Pb and Cr. Moreover, the moderate and considerable metals pollution and ecological risk were determined using mCd and RI, respectively. According to multivariate statistical analysis, it may be concluded that Cu, Zn, Cr, Pb, and Cd were derived from anthropogenic sources in the study area. In addition, based on zoning maps the higher levels of metals contents exhibited in the eastern, southeastern, and northwestern parts of the Anzali wetland.