كاربردشناسي زبان و سازوكارهاي ادب‌ورزي در برخي از ادعيه شيعه

Pragmatics and Politeness Strategies in Some Shi’a Supplications

وجود اختلاف در جايگاه اجتماعي، ديني و سياسي افراد، آن‌ها را به سمت شيوه‌اي خاص از سخن‌ گفتن سوق مي‌دهد تا به اين ترتيب، متكلم در كنش زباني خود به جايگاه و منزلت مخاطب لطمه وارد نكند. از نظر مسلمانان، عالي‌ترين مقام هستي، خداوند است و مسلمانان هنگام سخن گفتن با او مي‌كوشند تا از سازوكارهاي خاصي براي حفظ و رعايت جايگاه اين مخاطب والامقام استفاده كنند. در اين راستا، مسيله اين پژوهش آن است كه دريابد انسان هنگام صحبت كردن با خدا از چه سازوكارهاي ادب‌ورزي‌اي بهره مي‌گيرد. از‌اين‌رو، جستار حاضر با رويكردي توصيفي‌‌ـ تحليلي و بر‌اساس نظريه ادب‌ورزي براون و لوينسون به بررسي راهبردهاي ادب‌ورزي در ادعيه شيعه مي‌پردازد تا به سوال ياد‌شده پاسخ گويد. نتايج اين تحقيق نشان مي‌دهد كه افراد در هنگام طرح خواسته خود با خداوند، از سازوكار «كوچك‌داشت خود» و «بزرگ‌داشت ديگري» استفاده كرده، تلاش مي‌كنند تا با ذكر صفات مخاطب خود، والا بودن جايگاهش را نشان دهند.

Differences in people’s social, religious, and political status make them tend towards a specific way of speaking. As a result, speakers always try not to threaten the status and face of the person to whom they are speaking. Accordingly, believing that the Almighty Allah enjoys the highest status in the universe, Muslims, too, resort to specific strategies in speech to maintain His exalted status. Therefore, the question this paper is to deal with is what these strategies are and how they are applied when Muslims are praying. Thus, using an analytical-descriptive approach based on Brown and Levinson’s politeness theory, the paper explores some of the strategies used in Shi’a supplications to maintain Allah’s face and status. The results show that, when making a request of Allah, people make use of “self-lowering” and “other-raising” strategies and try to praise Allah by mentioning His good qualities, and despise themselves by mentioning their negative qualities at the same time.