چالش‌ها و افق‌هاي نظريه پيچيدگي براي تربيت ديني

Complexity Theory Challenges and Horizons for Religious Education

هدف اصلي اين پژوهش بررسي چالش‌ها و افق‌هاي نظريه پيچيدگي براي تربيت ديني است. روش پژوهش اين مقاله توصيفي ـ تحليلي است. نظريه پيچيدگي يك نظريه حياتي، تكاملي و انطباقي است و مي‌توان گفت كه اين نظريه علم مطالعه سيستم‌هاي انطباقي است و با مسايل پيچيده سروكار دارد و اساساً ريشه در بيولوژي دارد. اين نظريه تاكيد مي‌كند كه در جهان علت‌ها بسيار پيچيده‌اند و نتايج تنها با‌يك علت اتفاق نمي‌افتند و بر ويژگي‌هايي مانند بازخورد، انطباق، آشفتگي، خود تحليلي، ارتباط، خودسازماندهي، حساسيت بالا، جاذبه‌هاي ناآشنا، غيرخطي‌بودن تاكيد مي‌كند. اين مقاله به‌دنبال آن است كه باتوجه به ويژگي‌ها و پيش‌فرض‌هاي نظريه پيچيدگي، چالش‌ها و افق‌هاي فراروي تربيت ديني را بيان كند. تربيت ديني بر اموري مانند سلسله‌مراتب، مطلق‌گرايي، ارادي‌بودن رفتار، واقعيت، باطن‌گرايي و حد و مرز داشتن امور تاكيد مي‌كند. يافته‌هاي پژوهش نشان داد كه باتوجه به‌نظريه پيچيدگي، مواردي چون گرفتارشدن در شك‌گرايي مبهم، بي‌مسيوليتي، ضد بازنمايي، نفي سلسله‌مراتب، نسبي‌گرايي اخلاقي، عدم قطعيت و شكستن حد و مرزها را مي‌توان چالش‌هاي فراروي تربيت ديني تلقي كرد و افق‌هاي فراروي تربيت ديني را نيز مي‌توان اعتقاد به يك نيروي ماوراي ماده، كل‌گرايي، جايگاه اراده و اختيار انسان، هدفمندي هستي، وحدت در عين كثرت، بعد پنهان و باطني و رابطه عليت متقابل دانست.

The main objective of this paper is to study the complexity theory challenges and horizons for religious education through descriptive-analytical method. Complexity theory is a survival, adaptive and evolutional theory, which can be described as the science of study of comparative systems which deals with complex problems and has its roots in biology. This theory maintains that causes in this world are very complex and that the effects are not the result of one cause and hence lays emphasis on feedback, adaptation, disturbance, autocatalysis, communication, self-organizing, high sensitivity, unknown attractions and non-linearity. The main thrust of this paper is to explain the challenges and horizons for religious education in the light of the characteristics and presuppositions of complexity theory. Religious education lays emphasis on such issues as hierarchy, absolutism, voluntariness of behavior, reality, esotericism, and certainty of boundaries. The findings of this research indicate that in the light of complexity theory, such issues as vague skepticism, no-responsibility, anti-representation, rejecting hierarchy, moral relativism, uncertainty and breaking of boundary can be considered as challenges of religious education. The horizons of religious education are faith in a metaphysical force, generalism, role of human freewill and determination, goal-orientedness of existence, unity in multiplicity, hidden and inner aspects and mutual causal relationship. Keywords: Complexity Theory, Challenges, Horizons, Religious Education.