تحليل منطقي برهان صديقين علامه طباطبايي و بررسي انتقادي تقريرهاي مختلف آن

The Logical Analysis of Allāma Ṭabāṭabāī’s Ṣiddīqin Argument and Critical Consideration of Its Various Versions

در اين مقاله، برهان صديقين علامه طباطبايي از منظري جديد بررسي شده است. در ابتدا مباني فلسفي خاص ايشان در تقرير اين برهان به وضوح بيان شده و پس از آن، چهار تقرير مختلف از برهان صديقين ارايه شده است. در يك تقرير، با ابتنا بر مبناي واقعيت في الجمله به تبيين برهان صديقين علامه پرداخته ايم و در تقرير ديگر، مبتني بر نفي تمايز متافيزيكي ماهيت و وجود در خارج و نيز واقعيت مطلق و مقيد نزد علامه، برهان وي را به مثابه برهاني منطقاً محكم عرضه كرده ايم. همچنين برخي تقريرهاي ديگر اين برهان را بررسي و ارزيابي كرده ايم. نتيجه اين تحقيق آن است كه تقرير مبتني بر واقعيت في الجمله و علي الخصوص نفي تمايز متافيزيكي ماهيت و وجود در خارج، به دليل توجه به مباني فلسفي خاصّ علامه طباطبايي، موفّق و كارآمد بوده و ساير تقريرها، هم در بيان مقصود علامه طباطبايي و هم در طرح برهاني براي اثبات وجود خدا، نارسا هستند.

This paper considers the All?ma ?ab??ab??’s ?idd?qin argument from a new point of view. First, his particular philosophical foundations of the argument are clearly expressed and after that, four different versions of the ?idd?qin argument are presented. In one version, we have concerned with the explanation of the argument on the basis of the broad sense of reality, while in another version, we have presented the argument as a sound one which is based on denial of metaphysical distinction between quiddity and existence in reality as well as the notions of absolute and conditioned reality in ?ab??ab??’s view. Furthermore, we have examined other versions of this argument. As a result of this inquiry, those versions which are based on the broad sense of reality and particularly on denial of metaphysical distinction between quiddity and existence in reality, because of focusing on particular philosophical foundations of All?ma ?ab??ab??, are sound and successful, while other versions are insufficient both in interpreting All?ma ?ab??ab??’s view or in representing an argument for the existence of God.