نظريه «استخدام» و خاستگاه ارزشي «عدالت» از ديدگاه علامه طباطبايي (بر اساس تفسير شهيد مطهري، استاد مصباح يزدي و استاد جوادي آملي)

(The Theory of ‘Exploitation’ and the Value Origin of ‘Justice’ in the View of ‘Allameh Tabātabai (based on the interpretation of Shahid Ayatollah Mutahhari, Ayatollah Misbah Yazdi, and Ayatollah Jawa

بحث «عدالت» از مباحث بنيادين فلسفه سياسي اسلامي است و در اين ميان، مقوله ارزش و خاستگاه عدالت، يكي از مباحث چالشي و بحث‌برانگيز بوده است. پرسش اصلي اين پژوهش اين است كه ديدگاه علامه طباطبايي در اين زمينه چيست؟ علي‌رغم اختلافات موجود در ميان مفسّرين كلام علامه، اين تحقيق نشان مي‌دهد كه سخن علامه در زمينه ريشه‌داشتن اصل عدالت در خوي استخدام‌گري و سودجويي انسان، ارزيابي ارزشي از سوي ايشان نيست؛ بلكه علامه در صدد است تا مقتضاي طبيعت اوليه انسانها منهاي دين و فطرت را بيان كند. ازاين‌رو، معتقد است اين طبيعت بايد به وسيله دين تربيت شود. با اين بيان، ديدگاههاي شهيد مطهري، استاد مصباح يزدي و استاد جوادي آملي، با ديدگاه علامه قابل جمع خواهند بود و تنها زاويه نگاه به مساله، متفاوت است.

The discussion on ‘justice’ is one of the fundamental issues in the Islamic political philosophy. The discussion on the idea of value and the origin of justice has been a challenging and controversial one. The main question of this research is “What is ‘Allameh Tabatabai’s view of the subject in question?” Despite the fact that there have been differences of opinion among interpreters about ‘Allameh’s view in this regard, the findings of the present research show that ‘Allameh’s words that the principle of justice has its roots in man’s disposition of exploiting people and of making profits is not a value judgment by ‘Allameh himself. In fact, ‘Allameh intended to cast light on the fact that it is a requirement of man’s original nature or disposition devoid of religion to act that way. Therefore, he maintains that man’s nature has to be cultivated by religion. If that is the case, the views of Shahid Ayatollah Mutahhari, Ayatollah Misbah Yazdi, and Ayatollah Jawadi Amuli converge with that of ‘Allameh Tabatabai. The only difference is that each of these figures looks at the subject in question from a different angle.