رقابت دبيران خراساني و عراقي در ديوانسالاري غزنوي

The Rivalry between Khorasani and Iraqi Secretaries in Ghaznavid Bureaucracy

روي كار آمدن حكومت غزنويان در شرق ايران و تلاش آنان براي تشكيل حكومتي مقتدر، نياز به استفاده از دبيران ايراني را براي آنان ضروري ساخت. با فروپاشي سامانيان، بيشتر دبيران شاغل در درون ديوانهاي سامانيان كه از نخبگان خراساني بودند، در ديوان‌هاي غزنوي بهكار گرفته شدند؛ بنابراين دبيران خراساني قدرت بلامنازع در حكومت غزنويان شدند. در سال 420 ه.ق، با حملهي محمود غزنوي به ري و شكست شاخهي جبال از حكومت آلبويه، تعدادي از نخبگان ديواني منطقهي عراق عجم كه در ديوانهاي آلبويه شاغل بودند، وارد ديوانهاي غزنويان شدند. اين موضوع واكنش و رقابت دبيران خراساني را بهدنبال داشت. اين رقابتها بازتاب خاصي در متون ادبي و تاريخي اين دوره، مانند تاريخ بيهقي، داشت. مسيلهي اصلي پژوهش حاضر، ريشهيابي اختلافات اين دو گروه است. سوال اصلي پژوهش اين است كه آيا اختلافهاي مذهبي بر رقابت اين دو گروه تاثير داشتهاند و اين رقابتها چه پيامدهايي داشتند. درنهايت، تلاش دو گروه براي تسلط بر ديوانهاي غزنويان بهدلايلي با غلبهي خراسانيها كه توانستند سلطان مسعود را نيز با خود همراه سازند، پايان يافت؛ اما اين پايان كار نبود و اين رقابتها در حكومت سلجوقيان نيز ادامه يافتند.