نقد و بررسي سير بحث «اقتضاي حال»

The Criticism and Investigation of Condition Requirement

مطالعه در سير مباحث بلاغت نشان مي‌‌دهد كه توجّه به موضوع «اقتضاي حال» در نخستين تعاريف نقل‌شده براي بلاغت، از اساسي‌‌ترين معيارهاي بلاغت كلام و متكلّم به شمار رفته است. با آنكه اين موضوع و اهمّيّت توجّه به آن در دوره‌‌هاي مختلف، از محوري‌‌ترين مباني مباحث بلاغي است، در هيچ‌يك از منابع قديم و جديد، مباني نظري آن تبيين نشده است. در پژوهش حاضر، پس از بررسي و نقد ديدگاه‌‌هاي گوناگون درباره اين موضوع، مشخّص شد با وجود تصوّري كه درباره مخاطب‌محور بودن اقتضاي حال در بلاغت سنّتي وجود دارد و انتقادهايي كه در اين زمينه مطرح مي‌شود و با وجود آنكه در اين منابع به صراحت اصطلاحات اقتضاي حال متكلّم و كلام و بافت موقعيّتي به كار نرفته است، ولي در اين كتاب‌ها ذيل مباحث گوناگون، مطالبي مطرح مي‌شود كه بر اساس آنها مي‌توان تمام اين اقتضايات را در سطوح مختلف و براي تمام اين عوامل، استنباط كرد.

The study of topics concerning rhetorical issues shows that paying attention to "condition requirement" in the first quoted definitions can be considered as the most significant criteria in rhetorical speech and the speaker. Although it seems being the most important and the most fundamental subject during different periods, but none of its theoretical principles has been explained in the old and modern sources. It will be make clear, in present study, and after a review of different viewpoints on the subject, that despite the existing conceptualization about the audience-based state of condition requirement in traditional rhetoric and despite the criticisms regarding this field, and although terms such as speakerʹs condition requirement, speech, and conditional context cannot obviously be found in these sources, but in these books, under the different titles, some subject matters are proposed on which one can deduce all its requirements in several levels.