از ستايش خرد تا شهود معرفت در آثار معاصران ابوعبدالله رودكي تا جلال‌الدين مولوي

The Praise of Wisdom in Persian Literature

گوهرِگران‌بهاي ادب فارسي، خرد است كه در تمام دوران مورد ستايش نويسندگان و شاعران قرار گرفته؛ در تطوّر زمان با تعابير مختلفي مثل علم، عقل و معرفت از آن ياد شده است. خرد گاهي معادل عقل جزوي و معرفت ابتدايي است و گاهي معادل عقل كلي و معرفت شهودي است. اوّلي را خرد بسيط و دومي را خرد مركب نام نهاده‌ايم. هدف اين مقاله آن است كه آيا هر خرد بسيط به خرد مركب تبديل مي‌شود؟ و آيا منحني تحوّل و تبديل، تاريخي و زماني است يا به‌صورت هم‌زماني اتّفاق مي‌افتد؟ در اين تحليل محتوايي شاعراني مانند؛ پيشاهنگان ادب فارسي، معاصران رودكي، حكيم ناصر خسرو، عطّار و مولانا مورد نقد و بررسي قرار گرفته‌اند.

Wisdom is the great pearl of Persian literature that has been praised by many authors and poets. Throughout history, wisdom has sometimes been referred to as knowledge, reason, and insight. It has sometimes been known as the preliminary knowledge and sometimes as the whole and intuitive knowledge. The former is called the simple wisdom and the latter the complex wisdom. The aim of this article is to figure out whether simple wisdom can change to complex wisdom or whether change and development is diachronic or synchronic. In this content-based analysis, poets such as the pioneers of Persian literature, the contemporaries of Rudaki, Nasser Khosrow, Attar, and Mowlana have been studied and critiqued.