نوبختيان در رويارويي با متكلمان معتزلي و امامي

The Nõbakhti’s Approach to Mutazilite and Imamieh Theologians

در دوران غيبت صغري، ابو‌سهل اسماعيل بن علي و ابو محمد حسن بن موسي نوبختي از مشهورترين متكلمان اماميه در بغداد بودند كه نقش مهمي در انتقال ميراث كلامي اماميه به متكلماني چون شيخ مفيد و سيد مرتضي بر عهده داشته‌اند. از آن‌جا كه انديشه‌هاي اماميه در دوران شيخ مفيد و سيد مرتضي تفاوت‌هايي با آرا متكلمان عصر حضور همچون هشامين و مومن‌الطاق دارد و به نوعي به انديشه‌هاي كلامي معتزله نزديك‌تر شده برخي برآنند كه نوبختيان در تطوّر انديشه‌هاي متكلمان امامي و هم‌گرايي آنان با معتزليان نقش اصلي را بر عهده داشته‌اند و در حقيقت، عقل‌گرايي معتزلي به دست بنو نوبخت در ميان متكلمان امامي مذهب شيوع يافته است. اين مقاله ضمن رفع اين اتهام از طريق مقايسه انديشه‌هاي كلامي اين دو گروه به واكاوي ميزان تاثيرگزاري متكلمان نوبختي بر آرا انديشمندان اماميه پرداخته است.