ريشه‌يابي چالش‌ها‌ي استفاده از عقود مشاركتي در نظام بانكداري جمهوري اسلامي ايران

Root Cause Analysis of Challenges of Musharakah Contracts in the Banking System of Islamic Republic of Iran

بررسي چالش‌ها‌ي پيش روي بانكداري بدون ربا، يكي از مهم‌ترين مسايلي است كه محققان و متفكران به آن مي‌پردازند. به عقيده بسياري از صاحب‌نظران، يكي از چالش‌ها‌ي اصلي كه نظام بانكداري كشور با آن مواجه است، عدم تطبيق نحوه اجراي عقود مشاركتي در بانك‌ها‌ با شكل فقهي عقود مشاركتي است. بدين معنا كه در مقام اجرا، آنچه در بانك‌ها‌ به اسم عقود مشاركتي در حال اجراست، بسيار متفاوت است از آنچه كه شارع به نام مشاركت معرفي مي‌كند. مقاله حاضر پس از عنوان كردن قابليت‌هاي ساختاري و كاركردي بانك‌ها و تطابق آن با الزامات شرعي، قانوني و اجرايي عقود مشاركتي اين فرضيه را بررسي مي‌نمايد كه ريشه اصلي اين چالش در اين است كه بانك به‌عنوان يك ظرف توان گنجايش عقود مشاركتي به‌عنوان مظروف را ندارد. بانك در بعد خرد و كلان اقتصادي داراي وظايف و ويژگي‌ها‌يي است كه اجراي عقود مشاركتي با آن‌ها‌ سازگاري ندارد و الزام به اين امر هم بانك‌ها را در اجراي وظايف ذاتي خود با مشكل مواجه مي‌سازد و هم موجبات اجراي ناقص اين عقود را فراهم مي‌كند.

Examining the challenges of Islamic banking is one of the subjects which have been addressed by Islamic scholars in recent years. Many researchers believe that one of the main challenges of Islamic banking system in Iran is the deviation of what banks practice in the name of Musharakah contracts from original Musharakah which have been introduced by Shariah. This paper, after pointing out the structural and operational capabilities of a bank in the economic system, examines this hypothesize that bank, as one part of economic system, could not tolerate the Shariah requirements of original Musharakah contracts. Applying the real form of Musharakah contracts causes banks to be inefficient while doing their roles in the micro and macro level of economic system. So, insisting to use Musharakah contracts, makes Islamic banks change them in a way that they could apply no matter how far the contracts are different from their original form.