آرا متكلمان نوبختي در ميانه مدرسه كوفه و بغداد

The Views of Nobakhti Theologians in the Middle of Kufa’s and Baghdad’s Schools

ابوسهل و ابو محمد نوبختي از برجسته‌ترين متكلمان مدرسه بغداد نقش بسزايي در تاريخ كلام اماميه دارند. آنان از سويي ميراث‌دار مدرسه كلامي كوفه و از سوي ديگر زمينه‌ساز مدرسه كلامي بغداد (شيخ مفيد و شاگردانش) مي‌باشند. در عين حال، آرا كلامي نوبختيان تفاوت‌هايي با دو مدرسه كلامي پيش‌گفته دارد. از آن‌جا كه تقريباً هيچ‌يك از آثار اين دو متكلم امامي به دست ما نرسيده، در اين نوشتار با بررسي گزارش‌هاي بر جاي مانده از آرا و آثار نوبختيان، ديدگاه‌هاي كلامي آنان در موضوعات مختلف كلامي بازيابي گرديده و انديشه‌هاي آنان به خصوص در مواردي كه با آرا متكلمان پيشين يا پسين اماميه متفاوت مي‌باشد تبيين گرديده است. انديشه‌هاي نوبختيان گاه هم‌سو با آرا مدرسه كوفه بوده است و گاه سرآغازي بر آرا كلامي مدرسه بغداد مي‌باشد كه ناشي از رويگرداني از ديدگاه كلامي منسوب به متكلمان كوفي يا تفسير و تبييني متفاوت از باور‌هاي كلامي پيشينيان مي‌باشد.