تاملي بر چالش‌هاي تربيت مبتني بر هويت ايراني ـ اسلامي در مواجهه با فرهنگ مصرف‌گرا و نوليبراليسم

Neoliberalism, Consumerism and the Challenges for Education Based on the Iranian-Islamic Identity

هدف اين مقاله، بررسي انتقادي چالش‌هاي پيش روي تعليم و تربيت ايران در مواجهه با فرهنگ مصرف‌گراي نوليبراليسم است. از لحاظ روش‌شناختي اين مقاله در زمره پژوهش‌هاي كيفي به شمار مي‌رود كه در آن از روش تحليلي ـ استنتاجي بهره برده شده است. براي اين هدف، ابتدا فرهنگ مصرف‌گراي نوليبراليسم مورد تحليل قرار گرفته و سپس به پيامدهاي اين فرهنگ براي تعليم و تربيت ايران پرداخته شده است. فردگرايي انحصارطلبانه، تجاري‌سازي، بازاري‌سازي، اقتصاد مبتني بر شانس، افزايش رقابت و گسترش سيستم پاسخگويي به سبك بازارهاي اقتصادي در نهادهاي فرهنگي از جمله مباني بسترساز فرهنگ مصرف‌گراي نوليبراليسم هستند. نتايج اين پژوهش نشان مي‌دهد كه فرهنگ مصرف‌گراي نوليبراليسم، با طبيعت مادي‌گرايي، فردگرايي انحصارطلب، زياده‌خواهي، ايجاد محروميت براي طبقات كم درآمد، تجمل پرستي، كاهش عامليت انسان، ايجاد رقابت براي كسب ثروت و تبديل ثروت به معيار ارزش‌گذاري، چالش‌هاي بنياديني را براي تعليم و تربيت ايران ايجاد مي‌كند. احياي الگوي مصرف اسلامي، تقويت علوم انساني و بهره‌گيري از آن براي نقد فرهنگ مصرف‌گرا و همگرايي نهادهاي اجتماعي در پرورش هويت اسلامي از جمله راه‌هاي رهايي از فرهنگ مصرف‌گراي نوليبراليسم است.

This paper explores the challenges for Iranian education in dealing with culture of consumerism of the Neoliberalism. Methodologically, this paper bases on the qualitive research method, and uses analytic- descriptive method. For this, primarily consumerism culture is analyzed, then the challenges of this culture for Iranian education are investigated. Possessive individualism, commercialization, marketization, increasing competition, economy based on chance, and accountability (based on free market model) in cultural institution (audit culture); are some of the important ideological bases of the consumerism. Findings indicate that consumer culture of Neoliberalism, its materialist and greedy nature, possessive individualism, deprivation of the low-income class, luxury-seeking, reduction of human agency, competing for wealth creation, and the social valuation based of wealth; all of these make the major challenges for Iranian education. Revival of the Islamic consumption pattern, strengthening humanities for critique of the consumerism, and converging social institutions for reinforcement of the Iranian-Islamic Identity; are some suggestion for emancipation of the domination of consumerism culture.