رهيافتي تاريخي به كاربردي نشدن مفاهيم اسلامي در عرصه‌ي عمل مطالعه‌ي موردي: امر به معروف و نهي از منكر

Historical Approach to the failure of application of Islamic Concepts in Practice Case Study: Promotion of Virtue and Prevention of Vice

مساله‌اي كه در كانون توجه اين نوشتار قرار دارد، «امر به معروف و نهي از منكر»، است كه مانند بسياري ديگر از مفاهيم اسلامي كاربردي نشده است؛ در اين پژوهش، علاوه بر تبيين چيستي و اهميت اين مفهوم، تلاش مي‌شود تا به لحاظ تاريخي اين پرسش مطرح شود كه چرا امر به معروف و نهي از منكر در جوامع اسلامي كمرنگ شده و كمتر مورد رجوع قرار گرفته است؟ «رويكرد تاريخي» در اينجا به معناي تحليل مساله به شكل انضمامي و در بسترهاي سياسي، اجتماعي و اقتصادي است. در پاسخ، عمده‌ترين مشكل در شكل‌گيري ساختارهاي متصلب و بسته سياسي يا همان نظام‌هاي استبدادي پي‌گيري مي‌شود؛ زيرا مفهوم مستتر در امر به معروف و نهي از منكر، متضمن آزادي فردي و اجتماعي در مواجهه با حكومت است. از اين‌رو به‌رغم تاكيد در متون مذهبي، در عمل و در قالب آنچه كه تاريخ مي‌ناميم، پرداختن بدان كمتر مشاهده مي‌شود.

The focus of this paper is on the ‘promotion of virtue and prevention of vice’, which has not been implemented as many other Islamic concepts. In this study, in addition to explaining the nature and significance of this concept, it has been tried to answer, from a historical approach, the question on why ‘Promotion of Virtue and Prevention of Vice’ has been faded out in Islamic societies and it has been less considered. ‘Historical approach’ here means explaining the problem in concrete form and in the political, social and economic contexts. The results show that the main challenge has stemmed from formation of rigid structures and authoritarian regimes, because the underlying concept in the ‘Promotion of Virtue and Prevention of Vice’ comprises the personal and social freedom in confrontation with government. Hence, in spite of the emphasis on religious texts, in practice and during history it has been considered rarely.