پتروگرافي و شيمي‌كاني ورليت‌هاي زون كنتاكت توده‌هاي گابرويي و پريدوتيت‌هاي افيوليت نايين

Petrography and mineral chemistry of wehrlites in contact zone of gabbro intrusions and mantle peridotites of the Naein ophiolite

در بخشهای مختلفی از افیولیت نایین كه دارای سن مزوزوئیك می‌باشد، توده‌های گابرویی روشن دیده می‌شوند كه تمام واحدهای افیولیتی را قطع می‌كنند. در زون كنتاكت این گابروها و پریدوتیت‌های گوشته‌ای افیولیت نایین سنگهای جدیدی همچون ورلیت و الیوین كلینوپیروكسنیت تشكیل شده‌اند. این ورلیت‌ها از كانیهای الیوین (كریزولیت)، كلینوپیروكسن (دیوپسید)، اسپینل كروم‌دار، سرپانتین، آمفیبول (ترمولیت و هورنبلند ترمولیتی)، اپیدوت و مگنتیت تشكیل شده‌اند. مقایسه شیمی الیوین، كلینوپیروكسن و اسپینل‌های كروم‌دار موجود در این ورلیت‌ها با پریدوتیت‌های گوشته موجود در افیولیت نایین نشان می‌دهد كه تركیب شیمیایی الیوین‌ها و كلینوپیروكسن‌های موجود در ورلیت‌ها با تركیب این كانیها كه در پریدوتیت‌های گوشته‌ای این افیولیت دیده می‌شوند كاملاً متفاوت بوده، اما اسپینل‌های كروم‌دار آنها شبیه اسپینل‌های موجود در هارزبورگیت‌ها است. با توجه به این‌كه اسپینل كروم‌دار كانی مقاومی در مقابل دگرگونی و دگرسانی است می‌توان نتیجه گرفت كه ورلیت‌های موجود در كنتاكت گابروها و پریدوتیت‌های گوشته‌ای در اثر دگرگونی مجاورتی بین گابرو و پریدوتیت، و به خرج هارزبورگیت‌های سرپانتینی شده به‌وجود آمده‌اند. در این ورلیت‌ها الیوین به خرج سرپانتین و كلینوپیروكسن‌ها نیز به خرج سرپانتین و كلسیم برگرفته از گابروها تشكیل شده‌اند. بررسیهای صحرایی پریدوتیت‌هایی كه از محل نفوذ گابروها فاصله دارند نیز نشان می‌دهد كه گابروها به درون هارزبورگیت‌ها نفوذ كرده‌اند. بنابراین می‌توان گفت كه بعد از سرپانتینی شدن هارزبورگیت‌های گوشته، توده‌های گابرویی به درون آنها نفوذ كرده و در محل كنتاكت آنها، سنگهای جدیدی با كانی‌شناسی ورلیت و الیوین كلینوپیروكسنیت تشكیل شده است.

Introduction Geological background Ophiolites have played a major role in our understanding of Earth’s processes ranging from seafloor spreading, melt evolution and magma transport in oceanic spreading centers, and hydrothermal alteration and mineralization of oceanic crust to collision tectonics, mountain building processes, and orogeny. They provide the essential structural, petrological, geochemical, and geochronological evidence to document the evolutionary history of ancient continental margins and ocean basin. Ophiolites include a peridotitic mantle sequence, generally characterized by high-temperature plastic deformation and residual chemistry, and a comagmatic crustal sequence (gabbros, diabase dikes, and submarine basalts), weakly or not deformed. According to this interpretation, ophiolites were allochthonous with respect to their country rocks. They were assembled during a primary accretion stage at an oceanic spreading center, and later tectonically emplaced on a continental margin or island arc (Dilek, 2003). The indigenous dikes of pyroxenites and gabbros that were injected into a melting peridotite, or intrusive dikes of pyroxenite and gabbro that injected when the peridotite was fresh and well below its solidus, are discussed in different ophiolite papers. Pyroxenite formation and contact of gabbro and mantle peridotite are discussed in different articles (Dilek, 2003). When a gabbro intrude a fresh mantle peridotite could not significantly react with it, but if intrusion occurs during the serpentinization, the gabbro will change to rodingite. Geological setting The Naein ophiolitic melanges comprise the following rock units: mantle peridotites (harzburgite, lherzolite, dunite, with associated chromitite), gabbro, pyroxenite, sheeted and swarm dikes, massive basalts, pillow lava, plagiogranite, radiolarian chert, glaubotruncana limestone, rodingite, listvenite, and metamorphic rocks (foliated amphibolitic dike, amphibolite, skarn, banded meta-chert, and succession of schist and marble) (Davoudzadeh, 1972; Jabbari, 1997; Pirnia Naeini, 2006; Torabi, 2012; Shirdashtzadeh, 2006). In this ophiolite, the leucogabbro intrusions crosscut all other rock units. Materials and Methods Mineralogical analyses were conducted by wavelength-dispersive EPMA (JEOL JXA-8800R) at the Cooperative Centre of Kanazawa University (Japan). The analyses were performed under an accelerating voltage of 15 kV and a beam current of 15 nA. JEOL software using ZAF corrections was employed for data reduction. Natural and synthetic minerals of known composition are used as standards. The Fe3+ content in minerals was estimated by assuming mineral stoichiometry. Results In the contact zone of leucogabbros and mantle peridotites of the Naein ophiolite, wehrlite and olivine clinopyroxenite are formed. Rock-forming minerals of these wehrlites are olivine (chrysolite), clinopyroxene (diopside), Cr-spinel, serpentine, amphibole (tremolite and tremolitic hornblende), epidote and magnetite. Comparison of mineral chemistry of olivine, clinopyroxene and chromian spinel in wehrlites and mantle peridotites indicate that chemical composition of clinopyroxene and olivine in these rocks are different, but chemistry of Cr-spinels in harzburgite and wehrlite are nearly same. Discussion According to the resistance of Cr-spinel against the metamorphism and alteration, it can be concluded that the wehrlites in contact zone of gabbros and mantle peridotites are formed at the expense of harzburgite. Olivine and clinopyroxene of wehrlites are formed by serpentine metamorphism and interaction of serpentine and calcium of gabbro, respectively. Field study of the research area shows that the leucogabbro intrudes the harzburgite. This research shows that after the serpentinization of mantle harzburgite, the gabbro intrusions crosscut the serpentinized peridotites, and wehrlite and olivine clinopyroxenite formed in the contact zone. Acknowledgements The authors thank the University of Isfahan for financial support. References Dilek, Y., 2003. Ophiolite concept and the evolution of geological thought. Geological Society of America Special Paper 373, 504. Davoudzadeh, M., 1972. Geology and Petrography of the area north of Nain, Central Iran. Geological Survey of Iran, Tehran, Report 14, 92 pp. Jabbari, A., 1997. Geology and petrology of the northen Naein ophiolites. M.Sc. Thesis, University of Isfahan, Isfahan, Iran, 162 pp. (in Persian) Pirnia Naeini, T., 2006. Petrology of mantle peridotites of the Naein ophiolite. M.Sc. Thesis, University of Isfahan, Isfahan, Iran, 191 pp. (in Persian with English abstract) Torabi, G., 2012. Central Iran ophiolites. Jahad daneshgahi, Isfahan, 443 pp. (in Persian) Shirdashtzadeh, N., 2006. Petrology of metamorphic rocks in the Naein ophiolite (Isfahan province). M.Sc. Thesis, University of Isfahan, Isfahan, Iran. 194 pp. (in Persian with English abstract)