اصول انتقاد سازنده در نهج‌البلاغه

Constructive Criticism in Nahj-ol-balagha

انتقاد سازنده از موضوعات مهمي است كه سخت مورد توجه اسلام قرار گرفته است. اهميت نقد سازنده بدين سبب است كه اين مقوله، عاملي اساسي و كليدي براي رشد و تعالي فرد و جامعه محسوب مي شود و تحقق نشاط در جامعه و شكل گيري يك جامعه سالم در گرو وجود گفتمان انتقادي سازنده است. هر چند پژوهش-هاي پرشماري در حوزه ادبيات انتقادي صورت گرفته است امّا هيچ كدام از آنها كتاب شريف نهج‌البلاغه را به صورت ويژه مطمح نظر قرار نداده و اصول انتقاد سازنده را نجسته اند. اين مقاله كه با بهره گيري از روش توصيفي- تحليلي و با تكيه بر منابع اسنادي و كتابخانه اي سامان يافته، موارد ذيل را به عنوان مهم ترين اصول انتقاد سازنده از منظر نهج‌البلاغه به بحث نهاده است: مقدم داشتن انتقاد از خويشتن، بيان شايستگي-ها، تعيين بايسته ها، ريشه يابي ضعف ها، تكيه بر استدلال منطقي، اتخاذ شيوه بياني مناسب، ارايه معيار، پرهيز از افراط در توبيخ.

Constructive criticism is an important topic to which Islam has paid due attention. Constructive criticism is important because it is a key factor to human growth and excellence both individually and socially. The realization of happiness in the society and the formation of a healthy society depend on a constructive critical discourse. Much research in this regard has been done, but none has investigated Nahj-ol-balagha in this respect. This paper, utilizing a descriptive-analytical method and using Library resources introduces the following as the most important requirements for a principled critique from Nahj-ol-balagha perspective: The priority of self-criticism, expression of merits, avoiding insult, determining the necessities, analyzing weakness, reliance on logical reasoning, taking appropriate manner of expression, providing a benchmark and avoiding excessive reprimand.