نقش حوزه‌هاي علميه در حيات و استمرار تمدن اسلامي

پي‌جويي نقش حوزه علميه در حيات و استمرار دين، گاه در ساحت آموزه‌ها و تعاليم، و به عبارتي «درون‌ديني» است و گاه در ساحت آثار و پيامدها يا «برون‌ديني». در نگاه برون ديني يا به افراد مي‌نگريم و يا نگاه ما معطوف به جامعه است. اما آثار دين در جامعه يا ناظر به روح و فرهنگ، و به عبارتي نرم افزاري است و يا ناظر به ظواهر و كالبد جامعه يا سخت افزاري است. سخن از تمدن اسلامي و نقش حوزه‌هاي علميه در حيات و استمرار آن در واقع سخن از نقش حوزه در پيامدها و آثار ظاهري دين در جامعه است. بنابراين، اين نوشته به دنبال آن است كه با تشريح ابعاد تمدن اسلامي چگونگي تاثير حوزه‌هاي علميه بر آن را كشف نموده و نمونه‌هايي از آن را در طول تاريخ سراغ بگيرد. براي اين منظور، نقش حوزه‌هاي علميه در سه نظام اساسي تمدني يعني نظام فرهنگي، نظام سياسي و نظام اقتصادي مورد گفتگو قرار خواهد گرفت و علاوه بر تحليل چگونگي ارتباط، نمونه‌هايي براي وجود ارتباط وثيق بين حوزه و اجزاي تشكيل دهنده تمدن اسلامي ارايه خواهد شد.