تاثير پيش فرض هاي كلامي در تفسير معناي عدل با تاكيد بر معارف نهج البلاغه

ش ???? يعه و معتزله هر دو به جهت اعتقاد به حُس ???? ن و قُبح ذاتي افعال، عدليه محسوب م يش ???? وند؛ ليكن اختلافاتي اساسي ميان اين دو فرقه وجود دارد كه موجب م يشود تصور و معناي عدل براي هر يك از اين دو گروه متفاوت گردد. مهمترين تمايز شيعه و معتزل ???? ه در ارتباط با مقوله عدل، بحث توحيد افعالي اس ???? ت. معتزله منكر توحيد افعالي هس ???? تند و به نظر آ نها توحيد افعالي منافي با اختيار مطلق بشر در دنياست از اي نرو نم يتوان چنين چيزي را پذيرفت؛ در نتيجه اعتقاد به توحيد افعالي و نفي اختيار مطلق با عدل الهي نيز ناس ???? ازگار اس ????ت. لذا از باب «تعرف الاشيا باضدادها » معتزله عدل را با نفي توحيد افعالي معنا م يكنند. به عبارت ديگر پيش فرض دانستن «اختيار مطلق » موجب م يش ???? ود معتزله عدل را با نفي توحيد افعالي معنا كنند. در مقابل، شيعه نيز با انكار اختيار مطلق و اعتقاد به «الامر بين الامرين »، تاثير خداوند در افعال انس ???? اني را بدون اشكال دانس ???? ته و چنين چيزي را عين عدل م يدانند. در حقيقت ش ???? يعه نيز با چنين پيش فرضي به تبيين معناي عدل پرداخته است. براي نمايش اعتقاد شيعه در اين زمينه مسلماً نه جالبلاغه بهترين منبعي است كه م يتواند چنين معناي متمايزي از عدل را براي محققان رهنمون سازد.