تاثيرپذيري جنبش‌ها و نيروهاي اسلام‌گرا از يكديگر؛ بررسي موردي بازتاب انديشه‌هاي غرب‌ستيزانه سيد قطب در نظريات آيت‌الله طالقاني

Mutual Influence of Islamist Forces; A Case Study of the Reflection of Seyyed Qutbʹʹs Anti-Western Thought in Ayatollah Taleqaniʹʹs Viewpoints

سيد قطب نظريه‌پرداز برجسته اخوان‌المسلمين مصر، از جمله شخصيت‌هاي مشهوري است كه تاثير عميق انديشه‌هايش بر جهان اسلام را نمي‌توان ناديده انگاشت. روحانيان ايراني كه تمدن غرب را خطري براي هويت اسلامي جامعه خود مي‌دانستند، در كنار ساير منابع، از انديشه‌هاي سيد قطب براي مبارزه با الگوي غربي استفاده كردند. سوال اصلي اين پژوهش آن است كه آيا آيت‌الله طالقاني در آرا خود از انديشه‌هاي سيد قطب تاثير پذيرفته است؟ در پاسخ به اين سوال، با در نظر گرفتن دو مقوله «تشابهات مفهومي» و «توالي زماني» مي‌توان انديشه‌هاي سيد قطب را بر آرا غرب‌ستيزانه آيت‌الله طالقاني موثر دانست. وجود نشانه‌هايي دال بر ارتباط آيت‌الله طالقاني با محافل عربي و اسلاميِ آشنا با انديشه‌هاي سيد قطب و به‌ويژه دسترسي ايشان به اصل عربي يا ترجمه فارسي آثار وي اين احتمال را تقويت مي‌كند.

Seyyed Qutb, an outstanding theoretician of Muslim Brotherhood of Egypt, is among the famous figures whose thoughts have deeply influenced the world of Islam, an influence that canʹt be ignored. Iranian clerics, who considered western civilization as a threat to Islamic identity of their society, used Seyyed Qutbʹs thoughts, along with other sources, to fight western model. This article mainly tries to find out whether Ayatollah Taleqani has been influenced by Seyyed Qutbʹs viewpoints in his opinions. To provide an answer to this question, considering two issues of “conceptual similarities” and “chronological sequence” it can be accepted that Seyyed Qutbʹs thoughts have influenced Ayatollah Taleqaniʹs anti-western opinions. Sings of Ayatollah Taleqaniʹs relation with Arabic and Islamic circles familiar with Seyyed Qutbʹs viewpoints specially his access to Arabic or Persian translation of his works reinforces this probability.