مقايسه تطبيقي «انسان‌گرايي» در انديشه اسلامي و غربي

چكيده «اومانيسم» يكي از جنبش‎هاي فرهنگي ـ انساني و حاصل دوران رنسانس و روشنگري غرب است كه در معناي اعم، خود آزادي و حيثيت انساني را هدف قرار داد؛ لكن بعدها و به عبارت ديگر در معناي اخص خود، به نوعي افراط در انسان‏گرايي انجاميد. مقاله حاضر، سير تاريخي اومانيسم را در غرب ترسيم كرده، در پي اين رهاورد است كه آيا بايد اين انسان‌گرايي غربي را همان‎گونه كه هست، وارد جهان اسلام كرد يا اينكه مي‏توان نوع واقع‎گرايانه‎تري از اومانيسم و انسان‌گرايي را در پيشينه تفكر جهان اسلام مشاهده كرد؟ افزون بر اين، چه نقاط تشابه و تفارقي ميان انسان‎گرايي اسلامي و نوع راديكال آن در غرب وجود دارد؟ مقاله حاضر با پاسخ به اين پرسش‎‎ها در نهايت انسان‏گرايي واقع‎گرايانه‎اي را در آثار فلاسفه، متكلمان و عرفاي مسلمان به تصوير مي‎كشد كه در عين داشتن برخي صور خاص خود، جهات مشابه و مفارقي نيز با اساس و محور انسان‎گرايي غرب دارد.