مفاهيم فيزيك از ديدگاه دانشمندان ايراني قديم

Physics concepts from ancient Iranian scholarsʹʹ viewpoints

تاريخ مفاهيم فيزيك بررسي طبيعت و پديده‌هاي طبيعي است. در اين مقاله ديدگاههاي چندين نفر از دانشمندان قديمي ايراني، كه در طول سده‌هاي متمادي در خطه جغرافيايي به ايرا‌ن‌زمين منسوب به پژوهشهاي وسيعي دست زده و مطالب بسياري نوشته‌اند، در باره مفاهيمي مانند ماده، مكان، زمان، حركت، نور (شامل توجه به ابزار اپتيكي و پديده‌هاي بازتاب و شكست نور، رنگين‌كمان و ... )، و موضوعاتي مانند نجوم و اخترشناسي (شامل ساخت اسطرلاب، زيج‌شناسي، رصدخانه و .... )، تقويم و گاهشماري، صوت و موسيقي، اندازه‌گيري (نظير زمان‌سنجي، وزن و ترازو، چگالي، و ....)، زلزله، هوا (تشكيل باران و برف، رعد و برق، صاعقه و ...) و مغناطيس ارايه شده است. اين مفاهيم و موضوعات صرفاً از ديدگاه فيزيك امروز و طبيعيات عصر قديم نقل شده است. اين در حالي است كه دانشمندان ايراني آن عصر عمدتاً فيلسوف بوده‌ و مفاهيم يادشده را در بسياري از موارد با ديدگاه فلسفه و از منظر يك فيلسوف مطرح كرده‌اند. اميد است كه توانسته باشيم نقش فرهنگ و تمدن قديم ايران‌زمين را در فيزيك و طبيعيات تا حدودي براي دانش‌پژوهان كشورمان روشن كرده باشيم.

The history of physics concepts is the study of nature and natural phenomena. In this paper, the of views of several ancient Iranian scholars and philosophers, who in many centuries have been known for their vast scientific research and outlooks in Iran, will be discussed. These points are matter, space, time, motion, light (with emphasis on optical tools, reflection, refraction, rainbow, …), and subjects such as astrology and astronomy (study of astrolabe and observatory, …), calendar and chronology, music and sound, science of measurement (time, weight and scale, density, …) earthquake, weather (rain, snow, lightening, …) and magnetism. These studies are purely described through today’s physics and natural studies of the older days. One should bear in mind that their views were more of a philosophical approach rather than purely scientific. We hope to shed a light on the influence of ancient Iranian scholars on physics and natural studies for our contemporary scientists.