امنيت انرژي و روابط اتحاديه ي اروپا و كشورهاي آسياي مركزي

موقعيت ژئواكونوميك و ميزان ذخائر و توليد نفت و گاز منطقه ي آسياي مركزي در دو دهه ي گذشته باعث اهميت روزافزون اين منطقه ي در معادلات بين المللي شده است. به علاوه، وقوع حوادث 11 سپتامبر و همسايگي كشورهاي آسياي مركزي با كانون بحران هاي جهاني نظير تروريسم، كشت و قاچاق مواد مخدر و بنيادگرائي، اهميت ژئوپلتيكي اين منطقه ي را دوچندان كرده و زمينه ي حضور قدرت هاي بزرگ را در منطقه ي يادشده فراهم آورده است. مناقشه هاي روسيه و اوكراين در سال 2008 و 2014 .م و قطع شدن گاز كشورهاي اروپايي نيز مزيد بر علت شده است و اتحاديه ي اروپايي را به جستجوي منابع جديد انرژي ترغيب كرده و به سمت گسترش ارتباطات با كشورهاي آسياي مركزي سوق داده است. دامنه ي اين روابط به خصوص بعد از معاهده ي ليسبون كه تلاشي بود براي انسجام و كارآمدي اتحاديه ي اروپايي در نظام بين الملل، گسترده تر و عميق تر شد. اين معاهده نتايج قابل ملاحظه اي در گسترش ارزش هاي اروپايي و توسعه ي روابط خارجي اتحاديه ي اروپا با كشورهاي در حال توسعه و به خصوص كشورهاي نفت خيز آسياي مركزي داشته است. مقاله ي حاضر به بررسي علل و زمينه ها و هم چنين نقش متغير انرژي در همكاري اتحاديه ي اروپا و كشورهاي آسياي مركزي در دو دهه گذشته و نقش و تاثير معاهده ي ليسبون بر گسترش و نهادينه شدن اين روابط مي پردازد. پرسش اصلي مقاله اين است كه آسياي مركزي چه جايگاهي در امنيت انرژي اتحاديه ي اروپا دارد؟ در پاسخ به اين پرسش، اين فرضيه مطرح مي شود كه « استفاده ي سياسي روسيه از ابزار انرژي به منظور فشار بر اتحاديه اروپا و هم چنين رشد روزافزون نيازهاي اتحاديه ي اروپا به واردات منابع انرژي، شرايط را براي افزايش همكاري هاي اتحاديه ي اروپا و كشورهاي آسياي مركزي فراهم آورده است و در شرايط تيرگي روابط كشورهاي اتحاديه ي اروپايي با روسيه، گسترش مناسبات ميان اتحاديه و كشورهاي آسياي مركزي به تسهيل در روند فشار بر روسيه و افزايش قدرت چانه زني اتحاديه اروپا در مقابل اين كشور منجر خواهد شد. يافته هاي پژوهش نشان مي دهد اتحاديه ي اروپا با آگاهي از وابستگي نامتقارن به انرژي روسيه و پيامدها و تهديدهاي امنيتي ناشي از آن در سال هاي اخير درصدد برآمده است به وسيله ي ارتباط با كشورهاي آسياي مركزي و متنوع سازي منابع انرژي خود، اين تهديدات را كاهش دهد.