تبيين زمان وقوع قيام توابين و رفع اختلاف منابع تاريخي

در مورد سال و ماه و حكومت همزمان با وقوع قيام توابين، در منابع نخستين تاريخ اسلام، اقوال مختلف بلـكه متضادي ذكر شده كه مجمـوعاً شـامل هفت قول است. و گاه در يك منبع، در ذكر زمان حوادث مربوط به توابين، تاريخ­هايي بيان شده­است كه با يكديگر ناسازگارند. نويسنده مقاله توانسته است با مقايسه زمان­هاي بدست داده شده در منابع متقدم و استفاده از شواهد تاريخي و نيز بهره­گيري از نقشه مسير حركت توابين و همچنين با محاسبه مسافت طي شده توسط توابين براساس منازلي كه از كتاب­هاي جغرافياي تاريخي به­دست آمده­است و مقايسه آن با مصاف­هاي جنگي هم­مسير آنها نظير جنگ صفين، در فاصله نزديك به سي سال قبل از حادثه توابين، به اين نتيجه برسد كه حادثه نبرد توابين با سپاه شام، به سركردگي عبيدالله­بن زياد، در جمادي­الاولي سال 65 هـ. ق. و در زمان حكومت مروان رخ داده­است و ديگر تاريخ­هاي ذكر شده بي اعتبار هستند. اين پژوهش با استناد به منابع تاريخي و روش كتابخانه­اي انجام گرفته است.