بررسي هنر بودايي براساس مطالعه‌ي پيشينه‌ي باستان‌شناسي در كشورهاي آسياي مركزي

Studying Buddhist Art based on the archaeological History of the Central Asian Countries

اين مقاله در پي پاسخ به اين پرسش است كه چگونه هنر بودايي در آسياي مركزي، بهويژه در كشورهاي آسياي ميانه، گسترش پيدا كرده است. امپراتوري موريا (321 تا 185 ق.م.)، در زمان حاكميت دولت يوناني باختري دراواسط قرن سوم ق.م سعي كرد دين بودايي را در باختر گسترش دهد.كوشاني‌ها با تشكيل دولتي مستقل (حدود 100 ق.م)، تمدن جديدي را در تاريخ باختر رقم زدند. بعدها امپراتوري كوشاني همسايه‌ي شرقيِ دولت اشكاني شد، تا اينكه در سده‌ي سوم ميلادي قلمرو كوشانيان به‌دست ساسانيان فتح شد. از دوره‌ي استقرار و حكومت كوشانيان بودايي در آسياي ميانه، حداقل چهار نوع اثر هنري كشف و معرفي شده است. اين مقاله سعي دارد تا نقش اين چهار اثر را كه عبارت‌اند از :1. نقاشيهاي ديواري، 2. آثار معماري معابد بودايي، 3. هنر پيكرسازي بودايي، 4. هنر جواهرسازي كوشاني‌ها؛ در رابطه با هنر بودايي توجيه كند. در اين ميان، شهر ترمذ كهن در جنوب ازبكستان به منزله‌ي مركز اصلي استقرار بوديسم نقشي مهمي در ترويج اين آيين در منطقه داشته است. در شمال‌غرب ترمذ در محلي به نام قره‌تپه بقاياي يك دير بودايي كشف شده و نقاشي‌هاي ديواري كاخ خالچيان نمونه‌اي از هنر اين دوره است. افراسياب سمرقند مهم‌ترين محوطه‌ي باستاني كوشانيان در ازبكستان است كه آثار فراوان اين دوره از آن بهدست آمده است. آنچه رابطه‌ي مرو زمان ساسانيان در تركمنستان را با دنياي شرق مرتبط مي‌سازد، پيدا شدن بناي معبدي بودايي و يك استوپا در خارج از ديوار اين شهر است.

This article seeks to answer this question that how the Buddist art could grow and develop in the Central Asian countries. The Muryan Empire of the Bactrian State (321-185 BC), in the mid-third century BC, tried to promote the Buddhist sect in the West. The Kushanas (near 100 BC) stablished a new civilization in the history of Bactria. Afterwards, the Kushanas Empire became the eastern neigbour of the Sasanian Empire. Then Kushanaz territory was conquered by the Sasanian Empire. From the sttelement period of the Central Asia Budhist, four kinds of art works have been discovered: 1) Graffiti; 2) Architecture of Buddhist temples; and 3) Buddhist iconography; and 4) Kushanas art and jewelery. The ancient city of Termez in the south of Uzbakistan has an important role in this sect as a main center of Buddhism. In the north part of Termez, in a place named “Qara Tepe”, of an anciant monastery have been discovered in including the Khalchyan palace. Afrasiab, Samarkand in Uzbekistan is the most important archaeological site that underscores the art works of this period. What connects Marve in the Sasanian Turkmenstan with the East is a stupa Buddhist temple built outside the wall of the city.