تاملي بر تفسير اصل «خروج از حدود اختيارات قانوني» در دكترين حقوق اداري انگليس و ايران

A Reflection upon the Interpretation of the Principle of “Going beyond the Scope of Powers” in English and in Iranian Administrative Laws

يكي از جهات ابطال تصميمات و اعمال مقامات عمومي، خروج از حدود اختيارات قانوني است. بر اين اساس، مقامات عمومي ‌در مقام تصميم‌گيري و يا اقدام، بايد مقيد به چهارچوب‌هاي صلاحيتي مقرره از سوي نهاد قانونگذاري ‌باشند. اين مفهوم كه در بافت حقوق اداري تحت عنوان اصل «خروج از حدود اختيارات قانوني» شناخته مي‌شود، در حقوق اداري ايران و انگليس، مبناي تعيين گستره نظارت قضايي بر اعمال دولت است. در اين نوشتار نخست تفسير اصل مذكور در چهارچوب دكترين حقوق اداري انگليس بررسي گرديده است. برآيند واكاوي دكترين مذكور، موجه‌سازي صلاحيت موسع محاكم بر نظارت بر اعمال دولت مي‌باشد. اين نوشتار در ادامه، در حقوق اداري ايران به اين رهيافت رهنمون مي‌شود كه قلمرو اصل «خروج از حدود اختيارات قانوني»، عمدتاً محدود به قوه مجريه است. در اين ميان، قضات ديوان عدالت اداري مي‌توانند با تامل بر ماهيت و تفكيك اعمال دولت، با اتخاذ رويكردي نوين در تفسير قضايي مستثنيات قانوني نظارت قضايي، در راستاي صيانت از حقوق شهروندان بيش از پيش نقش به‌‌سزايي داشته باشند.

One of the reasons for cancelling decisions made and actions taken by officials is their “going beyond the scope of powers”. Thus, while making a decision or taking an action, officials should observe limits specified for their powers by the legislator. In administrative law, this concept is known as the principle of “going beyond the scope of powers” and, in English and Iranian administrative laws, it is a basis on which the scope of judicial control on actions taken by the Government. In the present writing, at first, the above principle has been discussed within the framework specified by the doctrine of English administrative law. As a result of discussing the above-mentioned doctrine, the expanded cognizance of courts to control actions taken by the Government is justified. In what follows, concerning Iranian administrative law, the present writing comes to the conclusion that the scope of the principle of “going beyond the scope of powers” is mainly limited to administrative power. The judges in High Administrative Court may reflect upon the natures of actions taken by the Government and separate them from each other. Then, having adopted a new approach in judicially interpreting legal exceptions to judicial control, they may play a role of paramount importance in protecting citizens’ rights.