ما‌هيت‌شناسي پديده‌هاي اجتماعي از منظر يك پارادايم تاسيسي

يكي از مشخصات هر پارادايم علمي، موضع آن در قبال چيستي پديده‌هاي اجتماعي و به تعبير دقيق‌تر، ماهيت‌شناسي و هستي‌شناسي امور اجتماعي به مثابه يكي از پيش‌فرض‌هاي بنيادين علوم انساني است. در اين نوشتار، ضمن بازخواني پاسخ سه پارادايم عمده در علوم انساني به اين پرسش، به پاسخ «پارادايم اجتهادي دانش ديني» (پادّ) پرداخته، آن را تحليل و تبيين و ويژگي‌هاي آن در پرتو پارادايم‌هاي رقيب بيان مي‌كنيم. از ديدگاه اين نوشتار، در پارادايم اجتهادي، پديده‌هاي اجتماعي بر خلاف ديدگاه پوزيتيويستي (كه آنها را عيني و مستقل مي‌شمارد.) و بر خلاف پارادايم انتقادي (كه آنها را بر پايه زيرساخت‌هاي غير عيني و غير ثابت تحليل مي‌كند.) و بر خلاف پارادايم تفسيري (كه آنها را ذهني و غير مستقل مي‌خواند)، اموري عيني و حقيقي اما غير مستقل‌اند. پارادايم اجتهادي ضمن توجه به برخي عوامل انساني و اجتماعي تاريخي بر آن است كه تا حد امكان، عوامل انگيزشي انساني، اجتماعي و تاريخي را در پژوهش علمي كنار گذارد تا به واقعيت عيني مستقل از آدميان دست يابد. به نظر مي‌رسد نوشتارهايي از اين دست، زمينه عرضه پارادايم جديدي از دانش را فراهم مي‌سازد و وجوه امتياز آن را مي‌نماياند و در نهايت، به تبيين بهتر و مقبول‌تري از امور انساني و اجتماعي مي‌انجامد.