سير و سلوك از ديدگاه فيض كاشاني و ابوحامد غزالي

Spiritual Journey (Sayr wa Sulūk) from the Viewpoint of Fayḍ Kāshānī and Abū Ḥāmid Ghazālī

فيض كاشاني فقيه، محد‌ّث، مفسر، فيلسوف، و عارف بزرگ اماميه در سده يازدهم هجري و ابوحامد محمد غزالي فيلسوف، متكلم، فقيه و از بزرگ‌ترين علماي عرفان‌مسلك سده پنجم هجري، هر دو در آثار خود، به چگونگي عبادت خداوند و سير وسلوك به سوي حضرت حق پرداخته‌اند. فيض به دليل پايبندي شديد به شريعت وارده از پيامبر اكرم? و ايمه اطهار? و ابوحامد به دليل اعتقاد راسخ به طريقت صوفيه و پيروي از طريقه صوفيان، هر يك روشي خاص در چگونگي مجاهده، رياضت نفس و عبادت خداوند متعال و به طور كلي در سير و سلوك ارايه داده‌اند. اين دو عارف با وجود اختلاف نظر شديد در چگونگي مجاهده با نفس و رياضت مريد در ابتداي راه سير وسلوك، نقاط مشتركي در چگونگي روي آوردن سالك به سوي خداوند و خالي كردن دل از ماسوي الله با يكديگر دارند. اين مقاله به بررسي و تحليل نقاط اختلاف و اشتراك فيض و غزالي در اين باره مي‌پردازد.