علم ناآموخته

Intiutive and Inner Knowledge

علوم در دیدگاه فیلسوفان و عارفان به انواع مختلف تقسیم‌بندی می‌شود. یكی از این تقسیم‌ها، تقسیم علم به حصولی (آموخته) و حضوری (ناآموخته) است: علم حصولی، علمی است كه با واسطة صورت‌هایی از معلوم خارجی به دست می‌آید و شامل آن دسته از یافته‌ها و دستاوردهای بشری است كه تحقیقات و ادراكات حسی آن را تأیید كند و از طریق منابع بیرونی به دست می‌آید. اما علم حضوری، به‌عكس علم حصولی، علمی است بی‌واسطه و غیرمكتسب. طالبان هر یك از این دو علم به منظور رسیدن به مطلوب خود ناگزیرند كه طریق یا طرق خاصی را در پیش گیرند.در این نوشتار تلاش شده است تا ضمن نگاهی به پیشینه معرفت شهودی یا علم ناآموخته و تبیین تفاوت‌های علم حصولی و حضوری، با تكیه بر آموزه‌ها و تجربه‌های برخاسته از سیر و سلوك عارفان، به‌ویژه آموزه‌های مثنوی معنوی، به این پرسش‌ها پاسخ داده شود كه منابع، جلوه‌ها و خاستگاه‌های علم لدنی و ناآموخته چیست و چگونه می‌توان به آن نایل شد؟

According to Muslim philosophers and sufis, knowledge is divided into two kinds, namely, intuitive (inner) knowledge and acquired knowledge. The acquired Knowledge is attained through external objects and includes all sense perceptions and experimental data. Intuitive (inner) knowledge, however, involves spontaneous conception and instinctive representation, that is neither attained through the senses, nor is the reflection of the external objects. In the present article, by studying the background of intuitive (inner) knowledge in Islamic tradition, esp. Masnavi Manavi, attempt is made to show the role of this type of knowledge in Islamic philosophy and mysticism.