پرتو كنايات قرآني در ديوان جامي

كنايه ها، به سبب كوتاه بودن، در ميان عامه مردم كاربرد بسيار دارند و از آنجا كه داراي معناي مجازي هستند، اغلب شعرا و نويسندگان براي جلوگيري از بيان صريح و مستقيم از كنايه استفاده مي كنند. كنايه، چون تصوير ساز است و ذهن شنونده را در تعليق مي گذارد، زيبايي هنري مي آفريند؛ به همين دليل كنايه در ادبيات، جايگاه خاصي را به خود اختصاص داده است و شاعران از آن بهره هاي فراواني برده اند. عبدالرحمان جامي نيز از جمله سخنوران و نويسندگاني است كه در آثار خويش با رويكردي ويژه، بدين مهم پرداخته است و كنايه به عنوان ابزاري كارآمد در علم بيان، مورد توجه او قرار گرفته تا آنجا كه بسياري از سخنان خود را در قالب اين شيوه بياني مطرح ساخته است. در اين پژوهش، كاركردهاي كنايات قرآني در ديوان اشعار جامي، بررسي شده و نگارنده در صدد است تا رابطه كنايات به كار رفته در ديوان جامي و كنايات و تعابير كنايي موجود در قرآن كريم را مشخص كند و ميزان شباهت و اشتراك اين مقوله ادبي را در قرآن كريم و ديوان جامي بازنمايد. برآيند اين تحقيق نشان مي دهد كه جامي در به كارگيري كنايه در اشعارش، به سه شيوه از قرآن اثرپذيرفته است: الف) همان تعبير كنايي قرآن را عيناً در شعرش بكار گرفته است؛ ب) به تعبير يا لفظ قرآني، كه در قرآن معناي كنايي نداشته، معنايي كنايي داده و از لفظ قرآني كنايه جديدي خلق كرده است؛ ج) همان كنايه قرآني را با بار معنايي جديدي به كار برده و معني كنايي جديدي برآن افزوده است.