مكتب تاريخي و كلامي صحابه نگاري

صحابه نگاران افزون بر اختلاف ساختاري در تاليف كتاب هاي خود، كه به دو مكتب «حديثي» و مكتب «شرح حال نويسي» تقسيم مي شوند، از نظر محتوا و متن ـ يعني چگونگي و كيفيت آنچه در ارتباط با صحابه نوشته اند نيز به يك شكل عمل نكرده اند. بدين روي، مكتب «محتوايي» را پديد آورده اند. بررسي، مطالعه دقيق كتاب هاي صحابه نگاري نشان مي دهد كه به طوركلي، از نظر محتوا، دو مكتب فعال در اين زمينه وجود دارد: مكتب «تاريخي» از يك سو و مكتب «كلامي» از سوي ديگر. اين دو ديدگاه، تفاوت ها و تعارض هاي آشكاري را در صحابه نگاري ها از حيث محتوا و شرح حال صحابه به وجود آورده است. به ويژه در بيان شرح حالِ آن دسته از صحابه كه از نظر رفتار سياسي و فكري، هميشه نقد شده اند. در مكتب «تاريخي»، صحابه نگار فارغ از اينكه يك فقيه، محدث و متكلم است، در بررسي محتوا، منطبق بر مكتب مورخان عمل مي كند؛ يعني ذيل معرفي صحابه، به اخباري از او اشاره مي كند كه خوشايند برخي نيست، ولي در مكتب «كلامي»، اين گونه اخبار سانسور و يا نقد و غالباً رد يا توجيه مي شود. اين نوشتار در پي تبيين اين دو مكتب و تفاوت هاي آن دو با هم است.