بررسي و نقد تقريرهاي برهان حركت

برهان حركت يكي از با سابقه ترين برهان هايي است كه فلاسفه الهي براي اثبات مبدا هستي اقامه كرده اند. ارسطو نخستين فيلسوف الهي است كه برهان حركت را به صورت روشن مطرح كرده است؛ از اين رو به برهان ارسطويي شهرت يافته است. برهان حركت در فلسفه و الهيات اسلامي نيز مورد توجه قرار گرفته و به گونه هاي مختلف تقرير و تبيين شده است. اين تقريرها بر اساس مطلق حركت از حيث فاعلي و غايي، حركت نفوس فلكي و نفوس انساني، و حركت جوهري استوار گرديده است. تقرير برهان حركت بر اساس حركت نفوس فلكي به دليل نادرستي مبناي علمي و فلسفي آن ناتمام است، ولي تقريرهاي ديگر در مجموع قابل دفاع مي باشد؛ اگر چه از جهت اتقان و إحكام و نتيجه يكسان نمي باشند. تقريرهاي درست برهان حركت در ابطال انديشه هاي ماترياليستي و اصالت طبيعي كامياب اند؛ ولي وجود واجب الوجود بالذات و كمال مطلق و نامتناهي را اثبات نمي كنند.