جامعه‌شناسي معرفت فارابي

همواره يكي از دغدغه هاي انديشمندان علوم انساني، مباحث معرفت‌شناسي بوده است؛ هر چند درباره مباني و رويكرد آن اختلاف دارند. پس از رنسانس، در غرب دو ديدگاهِ اقتصاد سرمايه‌داري و جامعه‌نگري روي مباحث معرفت‌شناسي تاثير گذاشت. اما معرفت‌شناسي براساس مباني اسلامي و از ديدگاه متفكران مسلمان، مبدا هستي‌شناسانه‌ و وجودشناسانه دارد. انديشمندان مسلمان، به‌ويژه فارابي، باتوجه به جامعيت‌نگري كه درباره معرفت‌شناسي دارند، خاستگاه معرفت را سرچشمه گرفته شده از امور و متاثر از عوامل گوناگوني مي دانند؛ از‌اين‌رو، نقش عقل و عوامل غيبي در معرفت‌شناسي فارابي، جايگاه ويژه‌اي مي‌يابد. معرفت‌شناسي فارابي براساس اصل وجود‌شناسانه است و از ابزار حس شهودي، عقل و وحي بهره مي‌برد. اهميت منابع معرفت‌شناسي فارابي در برجستگي نقش عقل، جهان غيب و اجتماع در آن است. عوامل تاثيرگذار بر معرفت از ديدگاه فارابي، دربرگيرنده عالم غيب، نوع غايت‌نگري، علل اجتماعي فرهنگي، تعليم و تربيت، پايگاه اقتصادي، فضاي سياسي?اجتماعي، صفات نفساني، جهان‌بيني، كنش هاي ميان فردي و اراده افراد است.