بررسي تعامل بين بخشي در حادثه نشت نفت به رودخانه زاينده‌رود (مطالعه موردي)

The study of intersectoral interactions in the event of oil spills in

بررسي تعامل بين بخشي در حادثه نشت نفت به رودخانه زاينده‌رود (مطالعه موردي) گلرخ عتيقه‌چيان1، كتايون جهانگيري2، منصور شيشه‌فروش3، حسين صفاري4، زهرا موسويان5، علي مظاهري6 1.نويسنده مسيول: دانشجوي دكتراي تخصصي سلامت در بلايا و فوريت‌ها. مركز تحقيقات علوم مديريت و اقتصاد سلامت، دانشگاه علوم پزشكي ايران، تهران. ايران. Email:atighechian_golrokh@yahoo.com 2. دكتراي تخصصي مديريت خدمات بهداشتي و درماني. دانشيار گروه سلامت خانواده. مركز تحقيقات سنجش سلامت. پژوهشكده علوم بهداشتي جهاد دانشگاهي. تهران. ايران. 3. مدير ستاد حوادث غيرمترقبه استانداري اصفهان. اصفهان. ايران. 4. مسيول واحد بهداشت محيط. معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشكي اصفهان. اصفهان. ايران. 5. كارشناس بهداشت محيط. معاونت بهداشت دانشگاه علوم پزشكي اصفهان. اصفهان. ايران. 6. كارشناس ارشد مهندسي صنايع. شركت صنايع هواپيماسازي ايران. شاهين شهر. اصفهان، ايران. دريافت:‌ 26/9/92 پذيرش: 20/9/93 چكيده مقدمه: روز دوشنبه بيست و ششم فروردين 1387، بر اثر بي‌‌احتياطي راننده بلدوزر متعلق به اداره راه و ترابري، مسير خط لوله نفت خام اميديه- اصفهان در فاصله 500 متري بالادست رودخانه زاينده‌رود در منطقه چلوان شهر سامان از توابع استان چهارمحال و بختياري، دچار شكستگي و نشت نفت گرديد و حجم گسترده نفت خام زمين‌هاي اطراف و رودخانه زاينده‌رود را آلوده كرد. با وقوع اين حادثه، آب آشاميدني برخي از شهرهاي استان اصفهان به مدت 48 ساعت به طور كامل قطع گرديد. مطالعه حاضر با هدف معرفي نمونه‌اي موفق از همكاري و تعامل بين‌بخشي در مديريت يك بحران زيست‌محيطي انجام شده است. روش: اين مطالعه، يك پژوهش كاربردي است كه در 5 مرحله انجام شد. در مرحله نخست مروري بر ادبيات موجود در زمينه نشت مواد سمّي به ويژه فرآورده‌هاي نفت در منابع آبي انجام شده است. در مرحله دوم بررسي حادثه با بهره‌گيري از مرور مستندات موجود انجام شد. در مرحله سوم از طريق مصاحبه با افراد مسيول يا دست‌اندركار مديريت حادثه، اطلاعات مربوط به شناسايي نقش‌ها، مسيوليت‌ها و همچنين مداخلات انجام شده توسط نهاد‌هاي مسيول در حادثه مذكور استخراج شد، سپس داده‌هاي جمع‌آوري شده، جمع‌‌بندي و تحليل محتوايي شد. در نهايت به منظور همكاري و تعامل بين‌بخشي، الگويي طراحي و پيشنهاد گرديد. يافته‌ها: در پاسخ به اين حادثه، اقدامات گسترده‌اي از سوي استانداري اصفهان، اداره آب و فاضلاب استان، سازمان محيط‌زيست استان، دانشگاه علوم پزشكي اصفهان، سازمان آتش‌نشاني و خدمات ايمني استان، شركت نفت و ساير ارگان‌هاي مسيول براي پاكسازي منطقه و جلوگيري از ورود نفت خام به تاسيسات آبگير و تصفيه‌خانه اضطراري صورت گرفت. پس از پاكسازي رودخانه، مراحل تصفيه آب تحت كنترل سازمان‌هاي مربوطه و پس از انجام آزمايشات لازم و با رعايت استانداردهاي تصفيه آب انجام شد. همچنين با هماهنگي ستادي در استان، مشكلات جانبي قطع آب به حداقل كاهش يافت. بحث و نتيجه‌گيري: در ميان آلودگي‌هاي منابع آب، آلودگي به مواد نفتي يكي از پايدارترين و خطرناك‌ترين آنهاست. اين نوع آلودگي تهديدي مهم براي منابع زيرزميني و منابع سطحي آب محسوب مي‌شود. براي كاهش خطر ناشي از نشت مواد نفتي، پيش‌بيني و شناسايي نقاط حادثه‌خيز و اقداماتي كه منجر به رخداد چنين حوادثي مي‌‌شود ضروري است. همچنين براي تعامل بين‌بخشي و همكاري بين سازمان‌هاي درگير بايد قبل از وقوع بحران‌هايي از اين نوع، چاره‌اي انديشيده شود. كلمات‌كليدي: نشت نفت، رودخانه زاينده‌رود، حادثه، مديريت بحران.

The study of intersectoral interactions in the event of oil spills in Zayanderud River (a case study) [ Corresponding author: Golrokh Atighechian, PhD Candidate, Health in Disaster & Emergency, IRAN University of Medical Sciences (IUMS), School of Health Management and Information Sciences, Tehran, Iran Email: atighechian_golrokh@yahoo.com Katayon Jahangirgi, Associate Professor, Family Health Department, Health Metric Research Center, Iranian Institute for Health Sciences Research (IHSR), Iranian Academic Center for Education, Culture and Research (ACECR), Tehran, Iran Mansour Shisheh foroush, Environmental Health Unit Headquarter, Department of Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran Hossein Safari, Environmental Health Unit, Department of Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran Zahra Mousavian, Expert in Environmental Health, Isfahan University of Medical Sciences, Isfahan, Iran Ali Mazaheri, MA in Industrial Engineering, ShahinShahr, Isfahan, Iran Received: December 17, 2013 Accepted: December 11, 2014 Abstract Background: Due to the reckless driving behavior of a bulldozer driver belonging to Department of Transportation, Isfahan-Omidiyeh Oil Pipeline broke on Monday, 14 April 2008, and extensive oil spill was happen on 500m upstream of the river in the Chelvan from Chaharmahal & Bakhtiari, and the river and the surrounding land was polluted. After the incident, the drinking water of some cities was completely cut off for 48 hours. This study was done to presents a successful example of intersectoral cooperation and interaction for the management of an environmental disaster. Method: This applied research was carried out in five stages. First, a review of the literature was done about toxic substances spills and specially oil spill in water resources. Second, incident was reviewed by existing documents. In the third stage, through interviews with those responsible or involved in incident management, information identifying the roles, responsibilities and interventions and finally content analysis was used to analyze data and design interactive model for oil spill management. Findings: In response to the incident, widespread act was done by Governor, the Office of Water & Wastewater, the Environmental Protection Agency, Isfahan University of Medical Sciences, The Fire and Safety Services, oil companies and other bodies responsible for cleaning the area and preventing entry of crude oil, dewatering and water treatment facilities. After cleaning the river and carrying out the necessary tests, water treatment carried out in compliance with relevant standards. Also, through coordination with Isfahan province, side problems of water cut were reduced to a minimum. Conclusion: Oil pollution is one of the most dangerous pollutants which threats groundwater and surface water resources. In order to reduce the risk of oil spills, predicting and identifying accident prone areas and measures cause the occurrence of such events are essential. So, the interaction and collaboration among involved organizations in pre-crisis phase of these kinds should be considered. Keywords: oil spill, Zayanderud River, accident, disaster