كنكاشي در شناسايي بسترهاي اجرايي آفرينش مناظر شهري در طرح جامع صفوي

An Enquiry into the Identification of the Executive Settings involved in the Creation of the Urban Landscapes in the Safavid Master Plan

توسعه شهر اصفهان در دوره صفويه براساس طرحي ازپيش‌انديشيده و در مدتي معين به انجام رسيد. صفويان موفق شدند تا مناظر شهري ارزشمندي را در شهر اصفهان كهن توليد نمايند و بر معماري شهري دوره‌هاي پس از خود، تاثيرات شگرفي بگذارند. در مواجهه با چنين طرح‌هاي جامع تاريخي كه حاصل دوره سنت است، هيچ مدرك دقيقي از طرح‌ها، نقشه‌هاي شهري، خط‌مشي‌ها و قوانين، استراتژي‌ها و ... دردست نيست. بنابراين براي مطالعه و شناسايي ارزش‌هاي موجود در طرح توسعه صفوي، بايد به اين پرسش‌ها پاسخ داد: ويژگي‌هاي جغرافيايي و توان اكولوژيك شهر اصفهان چه تاثيري در طرح صفويه داشته‌اند. طرح صفوي باوجود محدوديت شيب زمين و نبود توپوگرافي، تمنيات منظري خود را چگونه تامين مي‌كرد. مسيله مهم مالكيت اراضي و هزينه‌هاي هنگفت طرح توسعه شهر باوجود شرايط سياسي جنگي چگونه تامين مي‌شد. چه نهادهايي در اجرا مشاركت داشته و زبان الگويي در طرح پايتخت جديد چگونه نمود مي‌يابد. توان فني و مهندسي صفويان در چه سطحي بوده و اساساً اين طرح عظيم چگونه مديريت مي‌شد. اين‌گونه پرسش‌ها تاكنون به‌طور مستقيم موردمطالعه جدي قرار نگرفته‌اند. اين نوشتار تلاش مي‌كند تا ضمن پاسخ‌گويي به اين پرسش‌ها و برشمردن بسترهاي اجرايي همراه با شناسايي نقش و اهميت آنها در به‌ثمررساندن طرح جامع صفوي، بتوان به بخشي از استراتژي‌ها و سياست‌هاي صفويه در پياده‌كردن طرح توسعه شهري اصفهان قرن يازدهم پي‌برد. مقاله حاضر با به‌كارگيري روشي كيفي به جستجوي پديده‌هايي از دانش طراحي و مهندسي دوره صفوي پرداخته و از طريق شواهد موجود به تفسير روابط ميان سامانه‌هاي تعريف‌شده مي‌رسد. همچنين، اين سامانه‌ها را به‌عنوان ارزش‌هاي ميراثي طرح صفوي در حوزه مديريت شهر و حفاظت از مناظر شهري تاريخي تبيين مي‌كند.