بينش و روش در تاريخ نگاري و تاريخ نگري حمدالله مستوفي قزويني

حمدالله مستوفي قزويني از مورخان و رجال ديواني عصر ايلخانان بوده كه با اثرپذيري از پيشينيان و نيز تاثر از روزگار خود، به نگارش آثاري در حوزه هاي تاريخ، شعر و جغرافيا روي آورده است. بينش مستوفي، تركيبي از عقل­گرايي و مشيت­باوري، و روش او نيز متاثر از معرفت­شناسي­اش به تاريخ، آميزه­اي از شيوه انتقادي و روايي با ساده­نويسي و تكيه بر استناد هاست. در پژوهش حاضر، فرض بر آن است كه مستوفي به­عنوان مسلماني متدين بر خلاف بسياري از مورخان معاصر و قبل از خودش، ضمن اثرپذيري از نگاه سنتي، مولفه­هاي نقد و سنجش روايات و نگاه منطقي را در آثار خود منعكس كرده است. هدف از مقاله پيشِ روي، آن است كه با استفاده از روش توصيفي و تحليلي، رابطه ميان بينش مستوفي با سبك تاريخ نگاري و تاريخ نگري او روشن و به اين پرسش، پاسخ داده شود كه بينش تاريخي مستوفي بر تاريخ نگاري او چه اثري گذاشته است. يافته­هاي پژوهش نشان مي­دهند نظام فكري اين مورخ ديواني، مبتني بر دو رويكرد روايي و انتقادي، و نگاه مشيت­باورانه بوده و او ضمن سلطنت گرايي و دفاع از ايلخانان ايراني، اطلاعات فراواني را درباره اوضاع نابسامان سياسي، مذهبي، اجتماعي و اقتصادي ايران در دوران مغولان و ايلخانان ثبت كرده است.