بررسي نگارش نامه هاي ديوان رسالت در عصر غزنوي، با تكيه بر تاريخ بيهقي

Official Correspondence in the Ghaznavid Bureaucracy

هدف: این مقاله به بررسی شیوة نگارش نامه­های اداری در دورة غزنوی و ویژگی­های خاص آن، براساس منابع مكتوب٬ به­ویژه تاریخ بیهقی پرداخته است. همچنین، مقایسه­ای بین مكاتبات دورة غزنوی با دوره­های قبل و بعد از آن صورت گرفته و نیز به موضوع تشابه نثر و مكاتبات غزنوی از لحاظ دستوری با نثر عربی یا فارسی قدیم پرداخته شده است. روش/رویكرد تحقیق: نوع تحقیق، بنیادی-كتابخانه­ای بوده و روش آن توصیفی است كه با مراجعه به منابع دست اول تاریخی و بر پایة منابع كتابخانه­ای نگاشته شده است. یافته­ها/ نتیجه‌گیری: در دورة غزنوی، دبیران ایرانی، پس از سال­ها عربی­نویسی، شروع به نگارش متون به زبان فارسی نمودند و نهضت نگارش متون ادبی، علمی، و فلسفی آغاز شد. دیوان رسالت، یكی از دیوان­های برجستة غزنوی بوده و دبیری در این دوره، ویژگی­های خاصی نسبت به دوره­های قبل داشته است. نثر فارسی، كه از اوایل قرن پنجم به شیوة مرسل عالی شكل گرفته بود، در متون این دوره، به­خصوص در تاریخ بیهقی به كمال رسیده است. مكاتبات و نامه­های معمول در دیوان رسالت در دورة پیش­گفته، مشتمل بر موضوعات متفاوتی می­باشد كه نمونه­های آن، براساس تاریخ بیهقی بررسی شده است.

Purpose: Characteristics of bureaucratic correspondence are studied mainly based on the Tārīḵ-eBayhaqī. Also, grammatical styles of such writings are compared with prior and later periods. Methodology/Approach: Text analysis is used to extract data. Findings: Divan-e Resalat (Office of Secretary) was an important part of the Ghaznvid Bureaucracy. After many years of producing official records in Arabic, secretaries returned to the Persian language. Thus, a movement of producing literary, scholarly, and philosophical texts in Persian commenced. The elegant Morsal style of Persian prose, which started to develop in the early 5th century, reached its highest quality in the Tārīḵ-eBayhaqī.