ارزيابي مخاطرات آلودگي شيميايي آب كارستي غار قوري‌قلعه

مطالعة كیفیت آب‌های زیرزمینی مناطق كارستی اهمیت زیادی دارد. در این پژوهش، آلودگی شیمیایی آب‌های كارستی غار قوری‌قلعه ارزیابی و سعی شد از طریق آزمایش و نمونه‌برداری‌های اصولی، نتایج آلودگی‌ها مشخص و تحلیل شده و از طریق بازدیدهای میدانی و مصاحبه با كارشناسان مرتبط، نقش عوامل دخیل در آلودگی آب غار شناسایی شود. نمونه‌برداری از آب مدخل غار و بخش انتهایی آن طی دورۀ شش‌ماهه صورت گرفت و غلظت فلزات سنگین و كاتیون‌های اصلی در آزمایشگاه اندازه‌گیری شد. هدایت الكتریكی (EC)، اسیدیته یا قلیایی بودن (Ph)، نرخ مصرف اكسیژن در داخل آب توسط ارگانیسم‌ها (BOD) و نیترات (No3) نیز سنجیده شد. آرسنیك و سرب به روش جذب اتمی؛ آهن، منیزیم و منگنز به روش شعله­ای؛ و لیتیوم، سدیم، كلسیم و پتاسیم به روش فتومتری اندازه‌گیری شد. Ph با Ph‌متر، EC با EC‌متر،BOD با BOD‌متر و نیترات به روش یون كروماتوگرافی IC سنجیده شده و نتایج آزمایشگاهی غلظت­ها با معیارهای استاندارد آب آشامیدنی مقایسه شد. براساس نتایج، غلظت برخی عناصر آب غار مانند آرسنیك و سرب از حد مجاز آب آشامیدنی بیشتر است و مخاطره‌ای جدی برای سلامت انسان محسوب می‌شود. براساس ارزیابی‌ها، منشأ این نوع آلودگی‌ها عامل زمین­شناسی و وجود رگه­های معدنی در منطقه، سوخت ناشی از كوره‌های آهك‌پزی و فاضلاب­ها تشخیص داده شد. دلیل غلظت زیاد عناصر آهن، منگنز و منیزیم، عبور آب از خاك‌ها و سنگ‌های سطح زمین و نفوذ آن به درون غار است. عناصر اخیر سبب تغییر رنگ، كدورت و طعم آب غار شده­اند. میزان BOD زیاد است كه دلیل آن عملكرد فاضلاب­ها و ریختن مواد زاید بازدیدكنندگان غار در داخل آب غار تشخیص داده شد. براساس داده‌های به‌دست‌آمده از نتایج آزمایشگاهی، رابطه‌ای با تأخیر یك‌ماهه بین حداكثر زمان بارندگی ماهیانه و بیشترین مقدار عناصر پتاسیم، منگنز، نیترات و سدیم وجود دارد. یك ماه پس از نزول حداكثر بارش یعنی در فروردین، عناصر مذكور به بیشترین مقدار خود می‌رسند. این زمان تأخیری برای بروز حداكثر مقدار سرب دو ماه، و برای حداكثر مقدار لیتیوم و كلسیم سه ماه نسبت به حداكثر بارش است. بر پایة حداقل بارش دوره، تنها مقدار حداقل سرب تابع رواناب حاصل از بارندگی است و رابطه‌ای بین حداقل‌های ثبت‌شدة عناصر دیگر با حداقل بارندگی دورۀ زمانی دیده نمی‌شود. با توجه به موارد بالا، نظارت مستمر و دقیق بر غار، استفاده از استانداردها و تجارب بین‌المللی در مدیریت آن، ارتقای سطح آگاهی عمومی بازدیدكنندگان و محدود كردن تعداد آنها، خارج كردن مواد زاید و تأسیسات آلوده‌كنندة محیط غار و رفع مخاطرات طبیعی و انسانی سطح بیرونی حوضۀ آبگیر غار جزو اقدامات الزامی به‌منظور رفع مخاطرات تهدیدكنندۀ آب كارستی غار قوری‌قلعه است.