معنا و ماهيت عمل بر اساس حد وسط اخلاقي نزد ابن سينا

The Meaning and the Nature of Action according to Ibn Sina’s Moral Middle Term

مسئلۀ اصلي اين مقاله پرسش از چيستي معنا و ماهيت عمل اخلاقي نزد ابن سيناست. اينكه عمل اخلاقي كه نزد بوعلي با رعايت حد وسط دو خُلق متضاد برابر است، چه اقتضائاتي دارد و با چه شرايطي مي‌توان عملي را حد وسط اخلاقي به شمار آورد. همچنين عمل اخلاقي با چه مقدمات معرفتي به وجود مي‌آيد و به لحاظ هستي‌شناختي چه خصوصياتي دارد. براي پاسخ به اين پرسش‌ها، نخست جايگاه اقتضائات فرهنگي و قومي را در معنابخشيدن به عمل بر اساس حد وسط اخلاقي از منظر ابن سينا بررسي مي‌كنيم. سپس به مفهوم حد وسط در منظومۀ اخلاقي بوعلي مي‌پردازيم و تبديل عمل بر اساس آن به عادت و خُلق و خو را تحليل مي‌كنيم. در ادامه، نشان مي‌دهيم ماهيت عمل اخلاقي براي آحاد جامعه به لحاظ معرفت‌شناختي در اعتماد به اقوال عارفان و در نتيجه، عمل بر اساس قانون شريعت شكل مي‌گيرد. ماهيت هستي‌شناختي عمل اخلاقي نيز ذيل افزودن صورتي خاص به مجموع صورت‌هاي موجود در عالم بررسي خواهد شد.

The main question in this paper is the meaning and the nature of moral actions for Ibn Sina. What are the requirements of a moral action that is, for Ibn Sina, the result of observing the middle path between two opposing temperaments? And under what conditions can an action count as a moral middle term? What are the epistemic prerequisites of a moral action? And what are its ontological features? In order to answer these questions, we should first discuss the significance of cultural and ethnical requirements in providing a meaning for an action as a middle term in Ibn Sina’s moral system, and we will then analyze how the action can turn into a habit or a temperament. We then go on to show that the epistemic nature of a moral action is formed for individuals in the society as a matter of reliance on what mystics and the rulings of sharia say. The ontological nature of a moral action will be elucidated in terms of the addition of a certain form to the forms already existing in the world.