سعادت از نظر ابن سينا؛ غايت جامع يا غالب؟

يكي از مسائلي كه در بحث سعادت قابل طرح است، اين است كه آيا عوامل متعددي در تحقق سعادت دخالت دارند، يا حصول سعادت وابسته به يك عامل است و اگر عوامل ديگري مطرح مي شود، به منزله مقدمه براي تحقق آن عامل اصلي هستند. اين دو تفسير از سعادت، امروزه با عنوان «غايت جامع» و «غايت غالب « مطرح مي شود و انديشمندان مي كوشند عوامل دخيل در سعادت را ـ براساس ميزان اثرگذاري آن ها در تحقق سعادت ـ تحليل كنند. در نوشتار حاضر و در پاسخ به اين مسئله براساس فلسفه ابن سينا، مي بينيم كه ابن سينا سعادت انساني را برمبناي حصول كمال قواي نفساني انسان توضيح مي دهد و مي گويد نفس، كمالي از جهت ذات دارد كه عبارت است از ادراك عقلي، و كمالي از جهت ارتباط با بدن دارد كه مقصود از آن اكتساب هيئت استيلايي بر بدن و به دست آوردن فضايل اخلاقي است؛ اما ابن سينا انجام فضايل اخلاقي را مقدمه اي براي ادراك عقلي مي داند و سعادت نهايي نفس را در اتصال به عقل فعال و ادراك عقلي معرفي مي كند؛ از همين روست كه او درك لذت كامل ناشي از سعادت حقيقي را منوط به مفارقت نفس از بدن مي انگارد و تحقق آن را در نشئه آخرت ميسر مي داند. بدين ترتيب، مي توان گفت ابن سينا سعادت را به عنوان غايت غالب تبيين مي كند.