بررسي عنصر شخصيت در حكايت‌هاي بوستان سعدي

An Investigation into the Characters of Sa’adi’s Boostan

بلاغت و رسايي سخن شيخ اجل با عوامل متعددي پيوند دارد. او از هر فرصتي براي به اوج رساندن كلام خود و تسخير بيشتر مخاطب بهره مي‌جويد. اگرچه هدف اصلي سعدي حكايت پردازي نبوده است، بلكه از حكايت بيشتر به عنوان ابزاري براي تبيين دقيق‌تر اهداف تعليمي و تربيتي خويش و همراه كردن مخاطب با خود بهره مي‌گيرد، اما باريك بيني‌ها و ظرافت‌كاري‌هاي آگاهانه‌ي او در گزينش افراد يا اشخاص و عناصر حكايت‌ها نيز در بلاغت جويي او بي‌تاثير نيست. بوستان يا سعدي نامه از مثنوي‌هاي مشهور و تاثيرگذار تعليمي تمثيلي ادب پارسي و به اعتقاد برخي از سعدي پژوهان، برجسته‌ترين اثر شيخ اجل است. سعدي در اين مثنوي براي رسانيدن پيام‌هاي خود، از ابزار و رسانه‌ي پرتاثير «حكايت» بهره‌ي فراوان برده است. در مجموع، 183 حكايت يا حكايت‌واره‌ي كوتاه و بلند در بوستان براساس نسخه‌ي مرحوم يوسفي وجود دارد كه بي‌ترديد از لحاظ هنري و زيبايي‌شناسي همه در يك پايه نيستند. اين مقاله به فراواني افراد يا اشخاص اصلي حكايت‌هاي بوستان اختصاص يافته است و نگارندگان با تسامح در برخي از موارد، براي بيان منظور خود از واژگان يا اصطلاحاتي چون «شخصيت»، « پويايي» و «ايستايي» كه در واقع، بيشتر به حوزه‌ي داستان نويسي نوين تعلق دارد، كمك گرفته‌اند.در هر حال، منظور از واژه‌ي «شخصيت» عنصري است كه رويدادها، كنش‌ها يا محادثه‌ها در پيرامون وجود او شكل مي‌گيرند. در مجموع، اين مقاله نشان مي‌دهد كه: 1. در حكايت‌هاي بوستان چه گونه‌اي از شخصيت‌ها، نمود بيشتري دارند؟ 2. پويايي و ايستايي شخصيت‌هاي اصلي حكايت‌ها‌ي بوستان چگونه است؟ 3. در ميان شخصيت‌هاي انساني، چه كسري به زنان و چه اندازه‌اي به مردان اختصاص يافته است؟ 4. چه تعداد از شخصيت‌هاي اصلي بوستان چهره‌ي مثبت و چه‌قدر چهره‌اي منفي دارند؟ 5. سهم شخصيت‌هاي مذهبي عرفاني، تاريخي اسطوره‌اي و تمثيلي چه‌قدر است؟

This study looks at the frequency of the prominent people and characters of the episodes in Sa’adi’s Boostan. The writers, then, have used terms that are technically used in writing stories to express their purpose, terms such as ‘character’, ‘roundedness’, and ‘flatness’. By character we mean an entity in the story that all the events and activities revolve around it. More specifically, the study seeks answers to the following questions: 1. What kind of characters are more prominent in the episodes of Boostan? 2. What are the features of the round and flat characters in Boostan? 3. What is the proportion of men and women characters? 4. What is the proportion of good and bad characters? 5. What is the proportion of religious, Mystic, historical, mythical and figurative characters?