كرامت اقتضايي انسان در بوته نقد

يكي از مباحث مهم در حوزه انسان شناسي، كرامت انسان است. از آنجا كه امروزه كرامت انساني با مباحث حقوق بشر رابطه اي ناگسستني يافته است، تحليل و تبيين آن در چارچوب قرآن كريم امري ضروري است. تامل در آراي قرآن پژوهان و مفسران، نشان از آن دارد كه در بحث كرامت انسان، انديشه واحدي مشاهده نمي شود. برخي از قرآن پژوهان به جاي كرامتِ «ذاتي»، از كرامت «اقتضايي» دفاع كرده اند. بنا بر اين ديدگاه، هرچند انسان بالقوه گوهري شريف است، اما «انسان بما هو انسان» كرامت ذاتي بالفعل ندارد، بلكه تنها انسان مومن است كه كرامت ذاتي خود را به فعليت رسانده است. آنان براي اين نگرش، به دلايل متعددي تمسك جسته اند كه مهم ترين آنها، آياتي از قرآن مجيد است كه گمراه تر بودن بعضي از انسان ها نسبت به حيوانات را مطرح كرده است. اين نوشتار مي كوشد با روش توصيفي ـ تحليلي و به شيوه مطالعه كتابخانه اي، به واكاوي اين ديدگاه كه يك بحث درون ديني است، بپردازد و نشان دهد كرامت، يك امر ذاتي و غيرقابل انفكاك از انسان است.