نقش ويژگي هاي فيزيكي و شيميايي خاك در وقوع زمين لغزش (مطالعه موردي: منطقه افسرآباد چهارمحال و بختياري)

وقوع بيش از 400 مورد زمين­لغزش در سه دهه اخير در استان چهارمحال و بختياري بيان­گر حساسيت خاص اين سرزمين به عوامل فرسايش مي باشد. بخش عمده­اي از اين ناپايداري­ها در دودهه اخير و روي واحدهاي نئوژن و به طور خاص واريزه­هاي دامنه­اي و به دنبال دوره­هاي ترسالي و فعاليت­هاي عمراني به ويژه جاده­سازي رخ داده است. براي بررسي نقش ويژگي­هاي فيزيكي و شيميايي خاك عامل زمينه­ساز در وقوع لغزش، دردامنه جنوبي منطقه افسرآباد دو آب صمصامي واقع در غرب استان چهارمحال و بختياري، شش پروفيل در مرز لغزش و محدوده پايدار (شاهد) روي واريزه­هاي دامنه­اي كواترنري انتخاب و حفر گرديد. پس از تشريح مورفولوژيكي پروفيل­ها، نمونه­برداري در سه عمق انجام شد. آزمايشات فيزيكي نظير وزن مخصوص ظاهري و حقيقي، درصد اشباع، بافت و آزمايشات شيميايي شامل مواد آلي، آهك، گچ و كاتيون­هاي محلول انجام گرديد. نتايج نشان داد كه كلاس بافت خاك در هر دو تيمار غالباً لومي رسي سيلتي مي­باشد. نتايج آزمايشات با روش­هاي آماري و نرم­افزار SPSS تجزيه و تحليل شدند. يافته­ها نشان دادند كه تفاوت معني­داري بين مقادير رس، ماده آلي، سيلت، Ca2+، Mg2+ و ECبين نمونه هاي شاهد و لغزش­يافته وجود دارد. سيلت رابطه مستقيمي با لغزش دارد به اين دليل كه در اثر افزايش سطح آب زيرزميني، فرسايش زيرسطحي به راحتي موجب شست­وشوي سيلت و پديده رگاب مي­شود. وجود رس در مقادير كم تا ماز سوي سبب پايداري خاك دانه و ساختمان خاك شده و مانعي در براي وقوع پديده رمبش مي­باشد. مقدار Ca2+ رابطه معكوس با لغزش دارد كه اين امر مي­تواند نشانگر نقش چشم­گير اين كاتيون در افزايش پايداري ساختمان خاك و افزايش مقاومت برشي و در نهايت استحكام در برابر وقوع گسيختگي­هاي دامنه­اي باشد. ميزان EC بالاتر در اراضي لغزش يافته مويد تاثير انحلال نمك هاي Nacl و احتمالاً Kcl در اثر بارش­هاي شديد منطقه (حدود 900 ميلي­متر در سال) و افزايش سطوح آب زيرزميني مي­باشد. همه اين عوامل كه از آن به عنوان عوامل زمينه­ساز ياد مي­كنند مي­توانند در آينده موجب زمين لغزش­هاي جديدي گردند. بدين ترتيب، با انجام عمليات اصلاح شيميايي مي­توان به تثبيت و پايداري دامنه­ها كمك كرد.