تحليل بستر نهادي سيستم منابع آب زيرزميني محدوده رفسنجان با رويكرد پويايي سيستم

بهره برداري ناپايدار از منابع آب زيرزميني باعث افت آبخوان ها و به تبع آن آثار اجتماعي-اكولوژيكي گسترده اي در سطح كشور گرديده است. محققين براي برون رفت از اين بحران رويكردهاي مختلفي را موردبررسي قرار داده اند. عمده اين مطالعات به ويژه در ايران، تاكيد ويژه اي بر ابعاد مهندسي داشته است درصورتي كه اصول حاكم بر مديريت يكپارچه منابع آب، نگرشي بين رشته اي را مورد توجه قرار داده است. مشكل كاهش سطح ايستابي محدوده رفسنجان يكي از اين قبيل مشكلات است. لذا در اين مقاله به بررسي تاثيرات بستر نهادي بر شكل گيري مشكلات اين محدوده پرداخته مي شود. بدين منظور با استفاده از ابزار دياگرام هاي علي-معلولي در رويكرد پويايي سيستم، مولفه هاي مرتبط با بستر نهادي منابع آب زيرزميني در دو مقياس منطقه اي و كلان مورد واكاوي قرار گرفت. در مقياس منطقه اي، با تمركز بر منابع آب زيرزميني محدوده رفسنجان، ساختار ديناميكي و ابعاد آن ترسيم گرديد. در مقياس كلان تاثير «برنامه هاي عمراني و توسعه »و « قوانين رسمي» در تشديد وضعيت بازوي رشد مورد بررسي قرار گرفت. نتايج حاكي از مشاهده سازوكار «رشد بيش از حد و افول (Overshoot and collapse)» در مقياس منطقه اي است كه نه تنها بستر نهادي باعث كنترل بازوي رشد آن نشده بلكه به خودي خود با فعال كردن سازوكارهاي «تقليل اهداف»، «جابجايي مشكل» و «راه حل هايي كه شكست مي خورند» باعث تشديد آن گرديده است.