بررسي انتقادي غايت‌گريزي دكارت در فيزيك

با آنكه برخي دكارت پژوهان، ادعاي صريح وي مبني بر استنتاج فيزيك از متافيزيكش را اغراق آميز (يا حتي گمراه كننده) مي دانند، برخي ديگر از آنان، ادعاي او را جدي (يا حتي تعيين كننده) مي دانند. اين مقاله با تكيه بر آراء گروه دوم، سعي دارد تا غايت گريزي دكارت در فيزيك را بر اساس مباني متافيزيكي اش تبيين كند. مؤلفان پنج تبيين متفاوت را پيشنهاد مي دهند. (1) غايت گريزي، اقتضاي راهكار وي دربارۀ اعتبارِ معرفتيِ قضايايِ ناظر به شيء خارجي است؛ (2) در ديدگاه دكارت، فاهمۀمان نمي تواند حد احتمالي امور نامحدود را كشف كند و همين نيز مانع از پيگيري غايت شيء طبيعي به نحو درخوري مي شود؛ (3) به عقيدۀ وي، برخلاف سنت ارسطويي، هميشه نمي توان از كاركرد، غايت را نتيجه گرفت؛ (4) فرضِ غايتمندي شيء طبيعي، چه ناظر به «ما اليه الحركه» باشد و چه ناظر به «ما لِاَجلِه الحركه»، خواه آگاهانه باشد و خواه ناآگاهانه، يا با خودش ناسازگارست يا با مباني متافيزيكي دكارت؛ (5) نقشِ خدايِ نافريبكار نزد دكارت، غايت گريزي وي را ايجاب مي كند. در پايان نيز مؤلفان توضيح مي دهند كه به چه معنايي، دكارت، مباني فيزيكش را از مباني متافيزيكي اش استنتاج كرده است