مقايسۀ‌ نظريۀ فطرت عقل با انسان معلق در انديشۀ‌ سينوي

كاربرد علم حضوري و شهود نزد ابن‌سينا از اهميت درخورتوجهي برخوردار است؛به همين دليل، نظريۀ انسان‌ معلقِوي نمونۀ بارز كاربرد مقام شهود محسوب مي‌شود. متناظر با اين نظريه مي‌توان از نظريۀ ديگري ياد كرد كه به نظريۀ فطرت شهرت دارد. شباهت دو نظريۀيادشده در اين مقام و استفاده از الفاظ مشابه مبني بر توجه به مقام، في نفسه نگارندگان را به مقايسۀ تطبيقي ميان اين دونظريه برانگيخته است.نتيجۀاجمالي اين تحقيق، تقدم نظريۀ انسان معلق بر نظريۀ فطرت،آن‌هم در يك ارتباط طولي، از حيث مباني و لوازم و ملاك‌هاي اين دو نظريه است.در مجموعمي‌توان گفت كه نظريۀ انسان معلق، در اثبات جوهريّت نفس، به حيطۀ نفس‌شناسي و نظريۀ فطرت، در مقام تمايز ميان بديهيات يقيني با سطح عامه، به حوزۀ معرفت شناسي مربوط مي‌شود. تأمل در ملاك ادراكات نفسينشان مي‌دهد كه ملاك فخر رازي، مبني بر وسط يا عدم وسط در تشخيص قضاياي اوّلي و غيراوّلي،بر ملاك ابن‌سينا تقدم معرفتي دارد.بدين ترتيب مي‌توان مبناگروي سخت‌گيرانۀ فخر رازي، علامه حلي و خواجه نصيرالدين طوسي، مبني بر تعيين اوليات به عنوان تنها قسم بديهي و موجه به خود، را با ارجاع بهمقام انفسي و ادراكات مقام نفس و پسانفس مدلل كرد.