بررسي ساختار و بلاغت نوحه‌هاي عاشورايي يغما جندقي (1196ـ 1276ق)

شعر شیعی، شاخه‌ای پربار از درخت تنومند شعر آیینی و شعری است حماسه‌ور، ملتهب، درد‌انگیز و مبارز كه بارزترین نمود آن را در اشعار عاشورایی مشاهده می‌كنیم. یغما جندقی، از مشهورترین شاعران دورة بازگشت ادبی به شمار می‌آید كه شهرت خود را مرهون سرایش اشعار عاشورایی و ابتكار قالب نوحه است. كه با تغییراتی در ساختمان قصیده، پدید آورده است. ساختار نوحه‌های وی را در چهار دسته می‌توان تقسیم‌بندی نمود. اگرچه یغما از فضلا و دانشمندان نبود و قواعد شعر را نزد استادی نیاموخته بود، نوحه‌های عاشورایی او، مشحون از فنون و صنایع مختلف است و آفرینش‌های ادبی متعددی در تصویرهای شعری‌اش دیده می‌شود؛ جالب‌تر آن‌كه وی با هوشمندی بسیار، این تصاویر شاعرانه را با تكلف بیان نكرده و این نوع شعر را برای مخاطب عام نیز قابل فهم كرده است. پس از بررسی فنون ادبی نوحه‌های یغما در دو گروه بدیع (لفظی و معنوی) و بیان، به این نكته پی می‌بریم كه چون معمولاً نوحه‌ها به صورت گروهی و همراه با سینه‌زنی خوانده می‌شدند، در این نوع شعر، از صنایعی همچون واج‌آرایی، اشتقاق، جناس و تكرار كه بارِ موسیقایی كلام را افزایش می‌دهند، استفادة بسیاری شده است. در میان صنایع بدیع معنوی و هم‌چنین صور خیال، آرایه‌هایی مانند تضاد، تناسب، تشبیه و استعارة مصرّحه كه برای تمام مردم ساده و قابل فهم هستند، بیش‌ترین كاربرد را دارند.