روش شناسي بنيادين نظريه فرهنگي استوارت هال با رويكرد انتقادي

نظریه­های علمی را می­توان در بستر فرهنگی شكل­گیری خود مطالعه و عوامل شكل­گیری آن‌ها را تحلیل كرد. یكی از نظریات فرهنگی مطرح در اواخر سده بیستم و اوایل سده بیست­ویكم، نظریه فرهنگی استوارت هال است. این مقاله درصدد روش­شناسی انتقادی مبانی معرفتی و غیرمعرفتی نظریه فرهنگی هال است. نتایج بررسی حاضر نشان می­دهد كه مبانی غیرمعرفتی نظریه استوارت هال را می­توان در شخصیت حاشیه­نشین وی و روزگار حاكمیت تاچریسم در فضای سیاسی اجتماعی انگلستان خلاصه كرد. مبانی معرفتی نظریه فرهنگی هال را می­توان در ساختارگرایی، اهمیت بخشیدن به قدرت سیاسی و اقتصادی، نشانه‌شناسی، فرهنگ­گرایی و تأثیرپذیری از مكاتب و نظریه­های مختلفی مانند نظریه هژمونی گرامشی، قدرت فوكو، بازی­های زبانی ویتگنشتاین، نشانه‌شناسی بارت و نظام ارزشی پاركین ردیابی كرد. در بررسی انتقادی مبانی نظریه فرهنگی استوارت هال می­توان گفت در رابطه بین عامل و ساختار، هال بیشتر به ساختار نزدیك می­شود تا عامل، در رابطه فرهنگ با سایر حوزه­های اجتماعی، فرهنگ را ذیل سیاست و اقتصاد قرار می­دهد و در نسبت میان علوم طبیعی و علوم فرهنگی، به غلبه علوم فرهنگی بر علوم دیگر گرایش دارد. حال آن­كه بر اساس حكمت اسلامی، ساختارها به‌رغم قدرتمند بودن، فاقد قدرت مستحیل كننده عامل هستند. همچنین روابط حوزه­های مختلف اجتماعی اعم از اقتصاد، سیاست و فرهنگ كاملاً در هم تنیده­ است و در صورت قائل شدن به استقلال این حوزه­ها، فرهنگ قدرت محوری دارد. در هنگامه چالش یافتن علوم طبیعی در مقابل قدرت یافتن علوم فرهنگی، با وجود جایگاه وحی و مبانی مستحكم علم دینی، علوم فرهنگی ریشه­ای در اندیشه اسلامی پیدا نمی­كند؛ و سرانجام آن‌كه معنا در حكمت اسلامی، برخلاف اندیشه هال، نه برساخته­ای اجتماعی، بلكه واجد ذات و ریشه در حقیقت و نفس­الامر است.

-